(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "De casuum usu syntactico [microform]"

MASTER 

NEGA TIVE 

NO. 93-81316-13 



MICROFILMED 1993 
COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 



as part of the 
"Foundations of Western Civilization Preservation Project" 



Funded by the 
NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES 



Reproductions may not be made without permission from 

Columbia University Library 



COPYRIGHT STATEMENT 



The copyright law of the United States - Title 17, United 
States Code - concerns the making of photocopies or 
other reproductions of copyrighted material. 

Under certain conditions specified in the law, libraries and 
archives are authorized to furnish a photocopy or other 
reproduction. One of these specified conditions is that the 
photocopy or other reproduction is not to be "used for any 
purpose other than private study, scholarship, or 
research." If a user makes a request for, or later uses, a 
photocopy or reproduction for purposes in excess of "fair 
use," that user may be liable for copyright infringement. 

This institution reserves the right to refuse to accept a 
copy order if, in its judgement, fulfillment of the order 
would involve violation of the copyright law. 



A UTHOR: 



HUESER, BALTHASAR 



TITLE: 



DE CASUUM USU 
SYNTACTICO 

PLACE: 

MONASTERII 

DATE: 

1863 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DEPARTMENT 



Master Negative # 



BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGFT 



Original Material as Filmed - Existing Bibliographic Record 






BI<.3/3r,V:i eooKs FUL/Bte NY(:G93-1:'213() 

FIN ID NYCG93-B21;-;0 - Record 1 ol 1 - SAVE record 
UNI 

[D:NYCG93-B2irjO 
CC:9667 BLT:afii DCF: 
CP:gw L:lat INT: 

PO: 1863/ 
OR:? p()L:b 
NNC;:r:;NHC 

Hueser, Balfchar.ar. 

Oe casijum usu syn tac t ico^iirnrl crof orm 
Mo:ia£terii,^bTypis F. Ciz i r: . {-ci 863 

Dic.ser tation--M_u:ister . 
RLIN 



MMD:<J 

040 

iOO 1 

243 15 

260 

3C0 

502 

LOG 

QD 



RTYP:a 
C3C:d 
GPC: 
RCP:a 
DM:d 



fv'R 



3T:s 
MOD: 
BIO: 
CPI :0 
d??? 



SMR: 
FIC:0 
FC. i :0 
CCL:b 



Aca Maintenance NYCG-TLK 



M^ 



EL:u 



ATC 
CON 
ILC 
EML 



a 



AD: 
UD: 

II: 
UFN: 



03-i6-93 
03-i6-93 



C; 



'- O -v (_ . (.1 



r '- ". -' 



cri.^sit] rdalthasarij:: HuQzcr 



03-16-9! 



Restrictions on Use: 



TECHNICAL MICROFORM DATA 



FILM SIZE: ^_^^ 

IMAGE PLACEMENT: lA flS' IB UB 
DATE FILMED: tLz.TrJ.-SJi 



REDUCTION RATIO: dlx 



INITIALS ^i- 

FILMEDBY: RESEARCH PUBLICATTONS. INC WOQDBRIDnF. CT 



■t 




c 




Association for information and Image IManagement 

1 1 00 Wayne Avenue, Suite 1 1 00. 
Silver Spring, Maryland 20910 

301/587-8202 




Centimeter 



n 



iiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiMi 



4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 mm 

iiiIiiiiIiiiiIiiiiIiiiiIiimIiiiiIiiiiIiiiiIiiiiIiiiiIiiiiIiiiiImiiIiiiiIiiiiIiiiiL 



TTT 



TTT 



rrrr^ 



TTT 



TTT 



Inches 



1.0 



i.i 



1.25 



IM 2.8 
ll^ lllll— 

i|56 



3.2 



1*3 

■ 90 



3.6 



4.0 



1.4 



2.5 



2.2 



2.0 



1.8 



1.6 




MflNUFflCTURED TO flllM STflNDflRDS 
BY flPPLIED IMflGE. INC. 




i*^ 










>saWI 



DE 



N 



o 



'mt0' 



CASTITJM USU SYNTACTICO. 



DISISKRTATIO ORAMJIIATI€A,1 

QUAM 
CONSENSU ET AUCTORITATE 

AHPLISSIMI PHILOSOPHORUM ORDINIS 

IN 
ALMA ACADEMIA REGIA MONASTERIENSI 

AD 

SUMMOS IN PHILOSOPHIA HONORES 

BITE IMPETRANDOS 

CALENDIS MAIIS A. MDCCCLXIIL . 

IiN PUBLICO DEFENDET 

BALTHASARUS HDESEB 

COLONIENSIS. 



MONASTERII, 

TYPIS FRIDERICI CAZIN. 



' ( 



FERDINANDO GABRIEL 



AQUILAE RUBRAE EQUITI. 



i 



S. 1. 

Praeclarissimum illud, quod nostro temporc floret, gramma- 
ticae comparativae studium in eo versatur, ut, quae similitudines 
quaeque dissimilitudines inter singulas generis humani linguas 
inveniantur, pervesliget. Sed Iianc rem aggressuro non parva 
quaedam dilTicuItas occurrit posita in legum exceptionumque 
paene innumerabili copia quibiis ea, quae unicuique linguae 
propria sunt, continentur. Quare in singulis quibusque linguis 
ante omnia studendum, primum, ut exceptiones quam maxime 
ficri potest opinatas tantum esse demonstremus, tum vero, ut 
leges ipsas ad certam aliquam grammaticae partem pertinentes 
ad unum quoddam principium revocemus. Hoc inter alia obser- 
vandum est in usu syntactico formarum, inter quas illae casuales 
non infimum profecto obtinent locum. 

Quam rem ut accurate cognoscamus, indicem opus est 
percurramus aliquem grammalicac Graecae continentem singula 
capita, in quibus excmpli causa dc genitivo agitur. Ubi quum 
inveneris genitivum possessivum, subiectivum, obiectivum, choro- 
graphicum, genitivum pendentem a verbis reminiscendi, curandi, 
tangendi et quae cctera sunt nomina plurima, nonne tum com- 
munem illum fontem desiderabis, e quo haec genera omnia 
ducantur? Nisi fortc ea iniuria linguae maiestatem afficere 
volumus, ut cam summa liccntia in hac re egisse putemus, 
ct non potius id persuasum habemus, varios eiusdem formae 
grammaticalis usu§ vinculo quodam legeque linguac innata 

1 



inter se coniunctos csse debere. Itaque qui aliqua ex parte 
grammatici, qui vere dicitur, laudeiii sibi parare studuerunt 
non practermiserunt , priusquam ad singulos uniuscuiusque 
casus usus accederent, semper defmitionem aliquam propo- 
nere, laudabili eo consilio ducti, ut ex infinito illo campo 
conspectus exsurgeret e quo omnia considerarentur et quac 
linguae naturae apta essent, quae non, lacillime diiudica- 
rentur. Sed in hoc consilio quum viros doctos concordes vide- 
mus, singulas eorum definitiones inter sc comparantes quam 
maxime eos discordare et diversissimas saope explicandi vias 
ingredi animadvertimus. 

§.2. 

Hic mihi locus essc videtur, ut genitivi quadam dcfinitione 
proposita qua de causa totum eiusmodi casus definiendi genus 
reiiciendum sit, ostendam, una iudicaturus, qualc illud genus 
esse debeat, quod ei opponendum videatur. Auctorem illa 
habet Godofredum Hermannum virum summum, qui in appendice 
ad Vigerum p. 877: „Genitivi, inquit, id proprium est indicare, 
cuius quid quocunque modo accidens est." At hercle, hic ipse 
terminus philosophorum, quam vagus ipse sit, quam multis sub- 
iectus interpretationibus, supervacaneum est fusius dicere. Phi- 
losophiae quidem omnino nullum in rebus gramaticis locum essc 
multum abest, ut contendam. Imo quum oratio, quae sine rationo 
nulla est, ad eum usum hominibus sit data, ut cogitationes al. 
fectusque suos aperiant, quorum legibus pervestigandis magna 
pars philosophiae continetur, studium grammaticae ne esso 
quidem sine philosophiae auxilio potest. Quodsi oratio expri- 
mit perceptiones subiectivas, (neque enim vocabula, ut prac- 
clare ait Guilhelmus de Humboldt, simulacra sunt rerum ipsa- 
rum, sed imaginum ex iis in mente nostra ortarum) hoc igitur dc 
linguae natura iudicio admisso, primum quoniodo homincs in 
singulis rebus nominibus designandis cgisse putemus, quaeritur. 
Tradit igitur psychologia ut unam ex iis legibus, ad quas om- 
nia sint r^fcrenda, mentis perceptiones cuiuscunque generis non 



cxcitari, nisi rerum cxternarum nalura, cum qua illa sensuum 
auxiho cohacreat. Inde sequitur, orationem ita constitutam 
csse debere, ut huic legi primae quam maxime sit consentanea 
In vocabulorum igitur radicibus scrutandis non prius est acquies- 
ccndum, quam in unam aliquam incurrerimus, quae significatum 
sensibus subiectum in se contincat. Hoc ductos homincs rei no- 
men dcdisse censemus. „Omnia nomina, inquit Grimmius (Ur- 
sprung der Sprache p. 44) originem trahunt a verbis, quorum 
vis scnsibus subiecta in illa cst translata " Itaque si compara- 
lioncm licet adhibcrc, ctymologiae studiosis idem fere est facien- 
dum, quod primos Graeciae philosophos fecisse scimus, qui e 
ccrtis quibusdam elementis aut comprcssis aut extentis omnem 
rerum naturam extitisse docuerunt. 

Singulorum vocabulorum significatione principali intellecta 
aha quaestio cst adcunda. Cuiusnam enim sit generis complu- 
rmm vocabulorum coniunctio talis, qualis in tota quadam enun- 
liatione occurrit, id iam ut inquiramus disputationis ordo postu- 
lat. Dubitandum vero non est, quin, quemadmodum singularum 
m natura rerum relationcs in spatiis positae sunt, ita in enun- 
tiatione, cuius partes sic se excipiunt, ut alteram ex altera 
pcndere dicamus, ex spatiorum ratione homines orsi varias cogi- 
landi formas expresscrint. Hinc procedens mens magis magisque 
scnsuum auxiiio rcmoto, ut et singula vocabula, quod iis initio 
erat corporalis abiiciunt et abstractionibus serviunt, spatiorum 
rationum obliviscitur. Excmpli causa, enuntiationem : „Er liegt 
an einer Krankheit daniedor,- quis primo aspectu ad sensuum 
pcrcoptionem rcvocat? At propius si animum advertimus, non 
possumus, quin hominem quasi catenis morbo illigatum et sic 
liumi iaccntcm nobis anto oculos ponamus. 

Hac digressione facta ad disputationem nostram revertimur, 
quum id consccuti sumus, quamcunque casuum definitionem' 
imbecillam osse, quae non spatiorum ratione innitatur, quippe 
quae fortasse ad huius altcriusve singularis usus explicationem 
cipta tamen ad omnos comprchendcndos non valet, nisi ad 
futilia quacdam adminicula, ellipsin, pleonasmum et similia 
confugere libet. 

1* 






, \\ 



II 



Omnibus contra nunieris absoluta alia qua^dam genitivi 
definitio miiii esse videtur, minus quidem philosophorum apta 
usui, attamen, quia naturae humanae orationisquae legibus supra 
expositis copsentanea est, rc vera philosophica, eam dico defi- 
nitionem, ex qua genitivus ad iUud punctum significandum ad- 
hibeatur, unde quid quocunque modo exeat, neque mihi 
dubium est, nescio quem termini illius technici inventorem 
grammaticum non mediocrem habere. Madvigio quidem cla- 
rissimo viro illa non placet, qui append. ad gramm. p. 69 loco 
cius definitionis, ut nimis angustae aham multo hUius patentem 
se posuisse gloriatur. Exstat vero Madvigii definitio, quam illi 
nobis acceptac praeferendam essc profitetur, in gramm. eius 
p. 251: „Genitivus nominis significat, aUud quid conexu quo- 
dam ad hoc nomen ita esse referendum, ut hoc modo definia- 
lur." Hanc igitur definitionem latius, quam ea, cui nos assensi 
sumus, patere concedimus, quod tamen ut auctori eius in lau- 
dem vertatur, vereor. Omnino enim, ut paucis absolvam, latius 
palet, quam debet. Nonne enim et aHis nominum formis pro- 
prium est significare aliquid ad illa pertinere? Ex.emph causa 
in utraque dictione : ,;'EfjL7:£ipo.' tou -oXqxou" et „£V-stpo.- xov -oXe- 
p.ov" semper „£>7:3tpo; aut ad „-o>ifxou" aut ad ^-oAsixov^* refertur 
eoque modo^definitur. Quare non tam singulorum casuum vun in 
conexu rerum esse positam, sed qualc sit genus illius conexus, 
hoc est dicenduni. 

§. 4. 

AUis genitivi delinitionibus non minus falsis praetermissis ad 
nostram fulciendam quaedam e linguarum comparatione sum re- 
petiturus, quae aequc in ceterorum casuum natura cognoscenda 
gravissimi sunt momenti. Triplicem omnino modum patere 
videmus ad vocabulorum varias rationes exprimendas. Ex his 
ille qui omnia tribuit fiexioni maxime difl^ert ab altero, qui 
exeropli causa proprius est Unguis Romanensibus, dico iUum inl 



praepositionum varietate constantem, tertius vcro medium obti- 
nens genus cst commixtum c praepositionibus et flcxionibus. 
lam quantum ad primum ct tcrtium modum, cos in linguis 
iintiquis valerc scimus, dum terlius in recentioribus praepon- 
(lerat. Placet igitur linguas Komanenses cum lingua Latina in 
comparationem vocare. In dcclinandi vcro modo filiac linguae 
proprio eandcm vim incssc atquc in flcxione linguac gcnitricis, 
quumqucin illa totum sit positum in pracpositionibus, in flexionc 
(juoque aliquam pracpositionis vini' laterc, lucc clarius est. Porro 
praepositionis vim non nisi localcm essc, nemo est, qui ncget. As- 
senticndum igitur Grimmio ila disputanti (Ursprung dcr Sprachc p. 
45): „Dum casum rcctum pronomcn notat, casibusobliquis ad signi- 
(icationes localcs cxprimcndas particulis opus cst, quae auxiUa- 
rium instar verbalium nomini accedcntes scnsim sensimquc paenc 
(•um eo coalcscunt variasquc grgnunt flcxiones. -^ In linguis 
rccenlioribus flcxiones aut omncs aut maxima cx partc cvanuissc 
et in locum carum arliculum ct pracpositiones successissc vi- 
demus nomini antcccdcntes, c\ qua quidcm rc non temerc quis 
coniiciat, flcxiones ipsas antiquitus c similibus quibusdam csse 
exortas." Loco autem genitivi Latini in linguis Romancnsibus 
particulam,, dc vel „di^' cuius proprium est id ipsum significare, 
quod genitivo supra tribuimus, si quidcm illa cum forma qua- 
dam constanti et non nisi numcri distinctioncm admiltentc con- 
iuncta invenitur. Quarc quam nos amplcxi sumus genitivi 
definitio non potcst non cssc vcra. Gcterum non est mei con- 
silii singulos genitivi usus omnes, quomodo iUi congruant, 
demonstrare. Mihi id tantum est propositum, ut quac grammatici 
mihi ninus rectc explicasse vidcntur, aireram, quantum possum 
corrigam, nonnulla fortasse nova promam, quac ci quod maximc 
in grammatica desidcro, lcgum scilicet simplicitati ct concinni- 
tati faveant. 



§. 5. 

Quum plurima gcnitivi gencra bene dcfinilioni praemissac se 
accommodent, nonnullas movet difficultates ille qui obiectivus 



{i 



i f 



6 



nominatus opponitur ci, cui est nomen gcnitivi subiectivi. 
Fundamentum enim huius disputationis iecimus, gcnitivi id csse 
significarc, unde quid exeat, cui iam omnino oppugnare videtur, 
quod genitivus obiectivus, ut volunt grammatici, eius est naturac, 
ut aliquid in nomcn liuius casus transire exprimat. Sed ut hac 
de causa apud nos constet, tritissimum illud exemplum „amor 
patris" accuratius considercmus, quod in patriam linguam ver- 
sum, aut est „Licbe des Vatcrs" (gen. subi.) aut „Licbe zum 
Vater" (gen. obi.). Quantum\ero ad prius illud „amor patris" 
quaerenti, unde amor nascatur respondendum: ex ipso patrc 
vei cx animo eius, sede et fonte omnium anectuum. Ex alt- 
ero „amor patris", sensus quidem evadit diversus passivus 
scihcet = pater amatur, genitivus ipse vero a natura sua non 
recessit. Vis enim amoris est ea, ut nemo ametur nisi qui illum 
accendit. Ilaque vel hoc vel altcro modo intelligas, semper nobis 
genitivum „patris" ut ronlem ex quo „amor" emanet, constituerc 
licet. Sed fortasse dixerit aliquis, certe „patris" quatenus sit 
genitivus subiectivus, essc genitivum possessivum. Non repugno, 
sed hoc uno cxemplo, quoinodo sit ille intcrprctandus, demon- 
stralum esse spero. lam vero quin et alterum genitivi genus 
eidem ordini attribuamus, mea quidem sententia nihil impedi- 
rnur. Quae cxplicatio quam bene et ccteris huiusccmodi cxem- 
plis conveniat, ex co, quod sequitur, apparcbit. 

Voccm enim ipsam amoris si extra enuntiationcm considc- 
ramus, in ea niliil nisi ideam et substantiam quae et verbo 
„amare" propria sit, contineri concedcmus. Landem si in 
enuntiatione substantivum „patris" regentem facimus, id signili- 
catur, hanc idcam amandi patri tribuendam esse ut aliquid 
proprium cius. Sed illa idea ipsa in se habet nihil aut activi 
aut passivi, et alterutrum sit intelligendum, nonnisi e totius ser- 
monis elucet conexu. Non aliter et quaedam substantiva patriae 
linguae imprimis illa in „ung" eandem admittunt ambiguitatem. in 
locutione „die Beleidigung dieses Mannes" etc. illud „Beleidigung" 
ita viro cuidam attribuitur, ut cum iniuriam aut accepissc aut 
alii intulisse intelligerc possimus. 



§. 0. 
Quam multas subeat dinicultates casque non nisi vi quadam 
linguae illata tollendas, qui non e genuina genitivi difinitionc 
orditur, mullis locis teslis est Godofrcdus Hermannus. Sed 
unum tantum ex iis illustrasse satis habebo. 

Hermannus igitur, quia genitivi delinitionem suam non conti- 
nuo genitivo, qui tritissimus est, comparationis cxplicando appli- 
cari possc vidit, reducere eum tentat ad genitivum partitivum. 
Nam suo iure ille app. ad Vig. p. 879 : „quod partem alicuius rci 
conslituit, apcrte tamquam accidens eius commcmoratur." Quod 
si probavit, genitivum comparalivum ex genitivo partitivo quo- 
cunque modo ortum esse, hoc modo, ut ille dcfinitioni suae non 
repugnaret, eiTecit. Hoc num ei ccsserit, ex ipsius argumenta- 
tione videamus. 

Placuit Graecis, inquit loc. cit, genitivum omnibus adiecti- 
vorum gradibus adiungcre : s^oyo- avopcov, £jo7y>T£r>o; (ivopwv, ilo. 
■/oizcLTOi avopwv, ratione valde plana, ut quae notct virorum 
eum qui excellens, excellenlior, excellentissimus i^sl Quarc 
forma loquendi, quum usu facta esset tritissima, 
adiici coeptus est omnino in comparatione geniti- 
vus, etiam ubi non intelligeretur pars rei, ut xpsij- 
joiv aXXo-j." Contra hanc argumentationem imprimis id mihi 
diccndum vidclur, quod mens hominis ita est constituta, ut non 
nisi a duabus rebus comparationem ordiatur, in unius vero rci 
cum compluribus comparatione illam cum unaquaque reliqua- 
rum comparet; quibus singulis comparationibus fiictis, tum de- 
inum, quae inter eas ratio intercedat, iudicari potcst. Quare 
lcmere mihi faclum vidctur, quod Hermannus ad gcnitivi com- 
parativi num. sing. explicationem adhibet genitivum num. 
plur. Sin via historica demonstrari possit, antiquis temporibus 
illos genitivos comparativos non nisi in num. plur. inveniri, tum 
oliquid momenti illi argumentationi ex analogia ductae tribuerim. 
Ucfutandam igitur hanc explicationem esse vidimus, ex qua 
una causa tota definitio genitivi corruit. Imparcm enim se prae- 
buit usitatissimo genitivi generi sibi subiiciendo, quippc quum 
unica, quae ad illud ducere posset via, fefellerit. 



8 



r.cnitivus in comparationo iisiirpatiis triplcx cxplicandi gcnus 
admittcre possc milii vidctur cx quibus illud, quod alTcrt Wiil!- 
ncrus in libro dc casibus ct modis p. 45 fortassc maximc appro- 
bationc dignum: „Bci dcm Comparativ sowohl als bci dcm Su- 
pcrlativ muss dcr Punkt odcr Gcgcnstand angcgcbcn werdcn, 
von dcm bctrachtct dcr hiihcrc odcr hiichstc f.rad Statt findct. 
Bci dcm Supcrlativ, wcnn cr in scincr wahrcn Bcdcutung stchcn 
soll, muss dcrsclbc immcr cinc Gcsammthcit odcr Allhcit scin. 
Dicscr Gcgcnstand nun wird im Gricchischcn bci dem Compa- 



\- 



rative oft durch dcn Gcnitiv bczcichnci z. B : oOoiv oo-,^.- ^ao 

xc^Tspov d. h. von dcm Zorne aus ist nichts ungcrcchtcr. :£to7f.a- 

Tr,c ao-^cG-oo, istiv 'AXv.iS-iooo" etc. Itaquc liic sit gcnilivus, ut 

ita dicam, dcfinitivus nominandus, cui quodam modo similis cst 

illa, qua nos in comparationc ulinuir, construclio parliculac, „als/' 

cuiiis vices, si nomini adiungitur, sinc dubio non ahac sunt, quani 

significarc, illud quod de alio nomine pronunliatur, ccrto quodam 

stm^u intcHiscndum csse, cxcmpli causa: „AIs Fcldhcrr isl 

Hannibal cinc dcr grosstcn PcrsonlichkiMlcn dcr Wcltgcschichtc" 

id cst, si ad virtutcs inqicralorias spcrtamus. Idcm cst usus 

tcmpJralis: „Als Hannibal iibcr dic Alpcn gcgangcn war, gcriclli 

Halicn in grossc Bcwcgung'' in qua cnuntiationc dcfinitur: Itti- 

licn gcricht ctc- i»cr: AIs llannibal ctc* In comparationc igi- 

tur- „Sokratcs ist weiscr als Alcibiadcs" parlicula „als" maiorcin 

qucndam sapicntiac gradum Socrati tribulum ad Alcibiadcm 

rcfcrcndum essc moncmur. 

Duac aliac gcnitivi comparativi cxplicationcs, ut natura hm 
fcrt, illi primo loco posilac magis minusvc cognatac sunt. Si 
enim tcncmus, illius casus usum tum cssc, quum qualitatis cu- 
iuscunquc duabus rcbus in comi^arationcm vocandis communis 
maior gradus altcri vindicatur, scquitur maiorcm gradum ci non 
tribui, nisi proptcr altcrius rci ciusdcm qualitalis gradum minorcm, 
hanc igitur causam esse, ex qua, quid dc priori dicatur, tlual. 
Tertia dcniquc hac nititur considcrationc,, quod, quum til 
duarum rcrum ciusmodi comparatio, ut qualitatis altior gradus 



alteri tribuatur, eo modo distinctionem fieri apparet, quatenus 
altera ab altera ditterat. Talem vero distinctionem optirne 
genitivo exprimi posse, in aperto cst. Qualis igitur hac electa 
explicatione inter linguam Graecam et linguam Latinam intersit 
differentia quantum ad constructioncm in comparatione adhibi- 
lam, non dilTicile est dictu. Haec enim dum in comparatione 
dativum — ablativum num. plur. adhibet, cui proprium est, 
respondere quaerenti „ubi'*? hoc modo ipsum actum compara- 
tionis in conspectu ponit, quippe quae non aliter fit (quod ipsa 
vox comparalionis docet) nisi duabus rebus ita altera cum altera 
rompositis, ut quae ratio inter eas intersit, perspici possit, dum 
illa non tam actum comparationis, quam id, quod ex ea sequi- 
tur, respicit. Quamcunque vero ex his tribus praeferimus ex- 
plicationem, ex unaquaque tales quoque nonnulli loci severis 
grammaticae legibus accommodari possunt, in quibus superla- 
tivus pro comparativo adhibitus videtur. Exempli causa in inter- 
pretando initio historiae Thucydidis : sXTriGras |x£Yav te ecjsa&at xal 
dJtoXoYioTaxov Twv irpoY£7£vrj|X£vtov (xai vyv tu/£Tv fXE Tuiv Trpiv sid- 

«58(i)v |xaxpto aptJTa oot£v Aesch. Eumen. 30) non opus est fingere, 
auctori obversata esse bella ante gesta, hoc, de quo agitur, in- 
cluso, sed iicet superlativum sic quoque intelligere, ut in eo 
sensum „praetcr solitum memorabile, perquam magni momenli" 
inesse statuamus et proinde ita latine vertere: „bellum quod 
niaxima sua claritate e bellis ante gestis eminet etc. Sed hoc 
in medio relinquo. Operae pretium autem mihi esse videtur 
de nonnullis, quae in enuntiationibus comparativis occurrunt ab 
usu aliquam partem abhorrentia disputare, si antea pauca de 
quibusdam particulis comparationis praemisero. 

§• 8. 

Quantum ad Graecam particulam f;, non dubium esse potest, 
quin particula disiunctionis optime ad comparationem, in qua 
id quaerilur de duabus partibus, alterutra ad certam aliquam 
rationem superior sit, quadret. De Romanensium „di" „de*V de 
particula linguae recentioris Graecae airo, quae proxime ad usum 
genitivi accedunt, supervacaneum est, longius dicere. Naturae 



10 



11 



omnino diversae est ea, quae nonnunquam in lingua Latina 
adhibetur particula „atque", (Ruddimann. 2. p. 101) cuius vis est 
indicare „alteram rem simui cum altera positam esse vel exi- 
stere" (Hand. 1 p. 4()1). Sed iam supra commemoravimus apud 
Latinos certe in num. plur. comparandi rationem lerre, ut duae 
res comparandae altera ad alteram positae cogitentur, ex quo 
patet, illius particulae usum ab ingenio iinguae non alienum esse. 

De nostro „als" iam est dictum. Locum habet et in gradu po- 
sitivo et in gradu comparativo: „Dieser Thurm ist so hoch als 
jener — ist hoher als jener'*. Nihil enim aliud vult, quam duas 
res pro certa aliqua ratione alteram ad alteram referendas esse. 

Obsolevit iam fere in comparatione apud nos parlicula 
„denn"; nec enim ea utuntur nisi sermonis quandam vetustatem 
aut aflectantes aut imitantes. Kespondet fortasse non tam, ut 
vult GralTius, (Sprachschatz sub. voce „danne**) Gothicae : „than", 
quam „thande*' (thandei), n et d in „nn" sese assimilantibus, et 
litera e (ei), signo particulae relalivae, in literam „a" anteceden- 
tem influente ita, ut existat „denne". Est vero sine dubio par- 
ticula causalis et profecto, prima comparationis pars cum se- 
quente causalitatis nexu coniuncta esl. Sed haec hactenus. 

§. 9. 

Matthiaeus grammaticac p. 84() interdum inflnitivo, enuntia- 
tionem cum adiectivo comparativi gradus sequenti, particulam 
7] decsse contendit, imo quamquam perraro, in antecedente parle 
pronomen demonstrativum „toutou" omitti. Cxempla : „Ti /ap 70- 

vaixl TooTou 92770^ rfiKO'4 opaxcrv, a-o JTpaT£ta; av6pa cjcosavTo; Oeou, 
TTuXac avoT;ai. Aesch. Ag. 6l.'i pro: toutoo, >} TruXac etc. vel toutou, tou 
etc. KaiTOt T0'JT0!> Tovi XoYou Ti av aXo^coTspov tvr^ TrpaYfxa, avOpwTTOu; 

di7aOo'j; dotxsiv; Plat. Gorg. 519 pro toutou tou /6700 ^j etc. vel 

Tou dv&p. do. 

Tt 7dp dvopl xaxov jteT^ov, d|jLapTetv rtJTYJ; dXoyou" Eurip. 
Alc. 891)." Deesse quidem his locis tJ vel toutou t} quisque videt; 
sed omnino hic nihil desiderari, imo deflcientibus iis particulis 
singularem vim orationi dari iisdem additis omnino langues- 
centi, Matthiaeus non vidisse videtur. Secunda enim pars sine 
ullo conexu grammaticali interrogationibus illis rhetoricis, 



in forma absoluta infinilivi adiungitur alteraraque efficit excla- 
mationem. Quare ita et distinguendum et interpungendum est in 
exemplo ultimo loco citato: Ti ^dp dvopt xaxov jxeTCov — - djxapTeTv 
::i!jT^c dXo/ou ! Nec igitur hic cum Hermanno construeridum est 
fjLsT^ov cum genitivo, ut sensus sit: „quid enim tristius est ad 
amittendum, quam fida uxor", nec approbandus Matlhiaeus, qui 
loco citato: „Doch ist die Auslassung des vorbereitenden Prono- 
mcns, ohne welchcs der Satz undeutlicher wird, sehr hart und 
desshalb ist es vielleicht richtiger anzunehmen, dass blos nach 
nach dem Sinnc construirt sei. Der Fragesatz ist niimlieh einem 

verneinenden gleichbedeutend ouSlv dvSpl xaxov iJicTCov und 

dies ist wieder einerlei mit [i,£7i3Tov xaxov dvSpi etc 

Quibus omnibus ambagibus evitatis rectissime ego verto 
in linguam patriam: Welch grosseres Ungliick fiir den Mann I — 
die treue Gattin zu verlieren! 

Welch siisseres Licht vermag dem Weibe zu erscheinen! 
die Thiir dem Mann zu offnen ! etc 

S. 10. 

Ellipsin particulae ^ nullam esse (neque enim quodcunquc 
breve et concisum genus dicendi ellipsis est declarandum) iam com- 
probasse mihi videor. Hoc iam aggredior, ut eiusdem particulae 
pleonasmum non minus false a nonnullis constitutum refutem. 
Ellipses enim ct pleonasmos multi grammatici odorant, ubicun- 
que aliquid inusitatius iis occurrit. Hoc vero omnium maxime 
stolide mihi agere videntur, quod, exempli causa, pleonasmi evi- 
tandi causa ad ellipsin confugiunt, quasi iam sermonem macula 
liberarint. In hunc errorem incurrit vir doctus, qui in Vigeri 
iibro de praecipuis Graecae dictionis idiotismis.Pag. 409 annot 
0: „Sunt, inquit, qui putent particulam rj interdum post compa- 
rativum abundare. Sed falluntur. In loco enim Thucvd. VIL 77 
vjoyj Tive? xat ix SeivoTeptov rj TOtwvSe ejco&yjaav genitivus TOioivSe non 

pendet a praecedente comparativo, sed a praepositione ex . . . . . 
Atque in locis Xenophont. Histor. Graec. Jl, 1, 6 jjLaxooTcpov r^ 
/eipoc, III, 2, 14 7:Xeov tj j-aSiou et IV, 6, 5 TiXeov >) SoiSexa 
5Ta6iu)v, genitivus pendet ab intellecto nomine xP^iM-» seu ^kt^vjj^ 



I' 



12 



13 



seu oiaaTY)fxa. In loco Plat. de Legg. X. pag. 81 edit. Bip., 
quem iniprimis urget Abresch. Diluc. Thuc. Auctar. pag. 414 
oujr^c <J'u-/v T:p£73u-£(>ac r^ jwfxaToc genitivus jtofxaro; regitur a 
praec. structura genitivorum absolutorum etc " 

Haec omnia mira falsi et veri farrago est. Loci enim Thu- 
cydidis et Platonis recte explicati sunt, quorum structuram, qui 
intellexit, non tam laude dignus, quam is, qui non intellexit, 
summopere vituperandus est. Hermannum vero non quidem 
a parte eius stare videmus qui pleonasmi loco ellipsin inculcat, 
pleonasmum tamen eum admittere apparet ex annotatione ad lo- 
cum supra citatum : „At certis inquit exemplis firmatur hic usus'* 
et inter alios huius sententiae auctores affert. Koen. ad Gregor. Cor. 
Gregor. igitur pag. 89 de dialectis: „T(> /], inquit, KaplX/et roXXdfy.c 

icapa 'AttixoTc." et quae Koenius aliique adiiciunt exem- 

pla fere eadem sunt ac illa iam e Vigero cognita, nisi quod Koe- 
nius adducit: „Nec solorum Atticorum id fuit. Theocrit. XX. vs. 
27: Epp££ fjLoi cpiova -/XuxsptoTepa y) fjieXix/^pw, ad quem locuni 

Valckenarius : „ mihi servandum videtur r^ fjLsXixYJpu). Post 

comparativum „t)'* irXeovaCstv Stephanus iam observavit atque 

ita Theocritus scripsit XV— 37 zXeov dp7upi(o xa&apt5 |xvav t) ouo. 

Sed priusquam quid de hoc pleonasmo, ut voiunt, tenen- 
dum sit, dicam, antea audiamus Matthiaeum gramm. 848. ann. 2 , 
qui quidem plurima exempla ab illis pleonasmi defensoribus 
citata non quadrare intellexit, in aliis vero (quae tamen, si ac- 
curatius animum advertisset, non multum aliena esse ab iis, 
quae omnino nihil habent abnorme, vidisset) in aliis igitur sc 
haerere ostendit, quae imprimis sunt duo. Alterum est illud 
quod apud Xenophontem legitur Hell. 2, 1, 8 ,,'H os xopyj IjtI 
^axpoTcpov 7] /eipoj,'' alterum illud Theocriti 'E^pse fxoi etc. At 
mirum, quam sibi inconstans fuerit vir clarissimus. Recte enim 
Matthiaeus de loco Plat. Legg. 6. p. 756 A. [x^ sXaTTov rj TptaxovTa 
YSYOvioc £T(jiiv, in locutione ^iYvejQat eXaTTov y) £tu)v TptaxovTa geniti- 

vum non pendere dicit a comparativo, quamquam non minus recte 
TptocxovTa £Twv siue partlcula r^ ponatur; est enim ille genitivus, qui 
dicitur qualitatis, nec minus quantum ad locum Theocriti ttXeov 
apYupiw xaOapui jxvav tJ ouo hunc genitivum csse genitivum pretii 



intellexit. Eo magis est admirandum, quomodo eum offendere 
potuerit illud fxaxpoTepov f^ x£tp(i?, quippe qui genitivus est 
mensurae, fortasse eo tantum inusitatior, quod substantivum 
•/£tpo; eget appositione numerali. Etiam minus Mattbiaao condo- 
nandum, quod haeserit in hoc loco : "Eppee p.ot ^mvi vXuxepa,. 
Tspa y) ^eXtxr^pw, ubi idem nobis occurrit genitivus qualitatis, 
qui quidem saepissime usurpatur imprimis a poetis, loco adiec- 
tivi. Exempla ipse affatim affert Matthiaeus gramm. 623 f. 
JToXU- Tpu^a? = CTT, Tpo9£pa Eur. Phoen. J529, jxajTot vaXaxToc 
1567 ibid. = ja. vaXaxTou/oi, Tpaujxa-a ai'fJiaToj = Tp. aiuLaToevTa 
Bacch. 388. 

Restat igitur genitivus qualitatis in comparatione, qui quum 
idem sit quantum ad formam ac genitivus comparativus, gram- 
maticalem illam de pleonasmo superstitionem movit. Nostram 
vero interpretationem ab omni parte esse veram, Latinae cuius- 
dam constructionis comparatio evincet. Minus vero hic dubio 
locus est, quia Graecorum quidem genitivo qualitatis respondet 
idem casus Latinus, eorundcm vero genitivus comparativus rc- 
spondet ablativo Latino. Ceterum illius comparationis materiam 
fere debeo sagacissimo Madvigio (App. ad. gramm. p. 81-86). 

§. 11. 

Pro accusativo, qui adiungitur adiectivis „Iongus," „altus," 
„natus" exempli causa „fossa tres pedes alta," alia quoque con- 
structio adhiberi potest. Nam ut recte locutio stat: „fossa trium 
pedum," sic apud scriptorcs nonnullos recentiores quidem, Plinium 
scilicet maiorem, Columellam, Vitruvium, occurrit haec dictio- 
nis forma : „fossa pedum quinquaginta lata, genus sermonis com- 
mixtum ex duabus constructionibus ante conimemoratis, cui com- 
parari potest, ut mihi videtur, aptissime Gallicum: un foss6 long 
de cinquante pieds, un homme age de quarante ans et ex lingua 
patria medii aevi: daz diu naht drier iare wiire lang, Rud. I^ 13, 
drier tageweiden lang, En. 019, vingers breit, Tit. 140, 3, der 
jaire unmazen alt, Troi. 12, 245 etc 

Sin illis adiectivis vis comparativa additur, ut, quid supra 
aut infra certam aliquam mensuram sit, dicatur, variae construc- 



14 



15 



tiones patent pro ut aut solius, quae in adiectivis inest signifi- 
cationis mensurae, aut solius comparationis aut utriusque ratio 
habetur. Quamquam vero hic non omnia exemplis sunt illu- 
stranda, tamen ex iis, quae exstant, quid linguae ingenio conve- 
niat, quid non, facile est ad videndum. Auctis igitur adiectivis 
„Iongus" „altus" „natus" adverbiis „amplius" „plus" elc. aut 
dicere licel: umbra non amplius quattuor pedes longa Plin. hist. 
nat. Vi, 34, natus plus novem annos, Corn. Nep. Hann. 2. Nix 
niinus quattuor pedes alta iacuit. Liv. XXI, 61 in quibus locu- 
tionibus tota phrasis minus quattuor pedes etc. quasi unius ac- 
cusativi instar adiectivis adiungitur, aut: fossa non amplius 
quattuor pedibus longa (quod etsi non invenitur, tamen pro lege 
linguae recte dictum esse, probatur sequentibus exemplis) PIus 
triginta natus annis sum, Plaut. Menaechm. 111, 1, 1; Minus quin- 
que et viginti milibus longe ab Utica eius copias abesse 
Caes. Bell. Giv. II, 37, ubi sola respicitur vis comparationis, aut 
denique nihil obstat, quin „fossa non amplius quaui quattuor 
pedes longa," „homo plus quam triginta annos natus" pro na- 
tura linguae Latinae recte dici posse putemus, quamquam 
cxempla hoc temporis momento mihi non sunt in promptu. 
Occurrit vero: Maior quam triginta annos natus, Liv. XLV, 32 
Gell. 1, 12. 

lam in alterum constructionis genus si vis comparativa in- 
fertur, scilicet in enuntiationem : fossa longa trium pedum, quo- 
modo lingua egerit, consideremus. Queraadmodum vero antea 
Ires, sic hic duae ad ingrediendum patent viae. Nam aut solus 
genitivus qualitatis vim habet aat una comparatio spectatur. 

„Fossa latior pedum quinquaginta" non exstat. Cognatum 
vero est genus dicendi, quod legitur apud Lentulum in Cice- 
ronis epistolis ad fam. XII, 15, 2: „quorum nulla erat minm 
duum milium amphorum" et apud Vitruvium: „Turns ne minus 
alta cubitorum sexaginta, X, 19. Locutioni vir viginti annorum 
respondet in constructione comparativa: Minores octonum dcnum 
annorum, maiores quinum quadragenum (Liv. XXXVIII, 38, 
Varr. R. K 11, 7, 1.) 



Minus vero abnormes sunt illi loci, ubi, adiecto „natu« 
genitivo qualitatis antecedit particula comparativa „quam" 
apud Ulpianum et lulianura. Quare phrasin ferreae latinitatis 
„minor quam viginti quinque annorura" proxime appropin- 
quare videmus illi Graecae: -/eYovcJi^ ttXeov 9^ erxojiv iToiv, dum 
„maior viginti annos natus" respondet: Ys^ovc^ic -Xsov erxojtv hri 
et „raaior viginti annis natus" : „Y67ovaic r.kio^ eixoaiv huiv", quae 
eadera forma etiam respondere potest, (quamquam id demon- 
strari non potestj, formae Latinae : „maior quinquaginta anno- 
rum natus." 

Constat igitur in lingua Graeca genitivum qualitatis non 
tolli in comparatione. DilTerentiam vero, quae sit exempli causa 
inter illud Homeri: 

„Tou xal drJj YAwjjTjc ixihxo; vXuxuov pssv au^ et illud 
Theocriti : 

,,'Ex jTOfxaxuiv os £^^£c j^oi ,^t^^^ ^Xuxspwxepa f^ ^eXixr^pw" 
si quaerimus in priore, orationis dulcedo continuo cum mellis 
dulcedine coraparatur, in altcro vero cura orationis quasi e melle 
factao dulccdine. 

§. 12. 

Hac occasione data de vero linguarum Roraanensium pleo- 
nasmo, scilicet particulae „de" in infinitivo frequentissimo, quae- 
dam promere liceat. 

In infinitivo Romanensi vis inest proxima substantivo, quare 
et nonnunquam articulus, saepissime vero praepositiones ei an- 
tecedunt. Subiecti vero vicibus si fungitur, severa lege grara- 
maticae euni omnino praepositione carere debere, quisque videt 
veluli in: „Vivrc avec economie est tres-utile". Potest tamen ea 
s^ntentia sic in aliara formara inverli: „11 est tres-utile de vivre 
avec econoraie." Tura vero quantum ad illud „de vivre" elc. 
non, ut aitDiezius gramm. 3 p. 201, infinitivum, ut praedica- 
tum, partem magis depeiMlentera intelligere debemus, nec infi- 
nitivus, quae est quidem opinio latissirae patens, subiectum 
efTicit, sed, ni fallor, illud „utile" vim habet substantivi, quod 
addito „de vivre* ita definitur, ut, unde illa utilitas effluat, 
dicatur. Dum igitur alterum respondet locutioni Latinae: „Parce 



16 



17 



vivere utilissimum est," alterum propius accedit ad: „Magna uti- 
Jitas est parce vivendi." Ceterum multae aliae constructiones 
huic similes ex una illa diiudicandae sunt. 

Transeo iam ad inflnitivos verba sequenles, de qua re Die- 
zius gram. 3 p. 232: „SeIbst wenn der Infinitiv die Bedeutung 
des Nominativ oder Accusaliv hat, kann ihm, wie wir besonders 
im Franzosischen bemerkt haben, diese Partikel vorantreten 
und zwar ohne irgtMid einen Sinn auszudriicken ; daher sie in 
derselben oder in anderen Mundarten oft ebensowohl wegblei- 

ben kann." Exempla sunt: mi piace di racontarvi una 

cosa, ti permetto di leggere. Hoc constructionis genus in com- 
parationem cum lingua Latina vocare placet. Latine crgo sine uiia 
sensus differentia dixerim : Pudet me ignominiose vivere et: pudet 
meignominiosae vitae. In priore igilur uiea sententia: „ignominiose 
vivere" subiectum est : Schiindiiches Leben setzt mieh in Scham 
(Non te haec pudent, Ter. Ad IV, 5, 36) in ailero vero „igno- 
miniosac vitae" est genitivus causalls respondetque Gallicae 
dictioni : 11 me fiiit honte de vivre ignominieusement. lam, 
spero, unde origo talium infinitivorum ducenda sit, liquet. 

Tum quoque, ubi, exempla causa, in huiuscemodi enuntia- 
tione: „Ti permetto di leggere questo libro," infinitivus accu- 
sativi loco positus esse ideoque omnino particulam „di" respu- 
ere videtur, Latini sermonis comparatio aliquid auxilii mihi ferre 
videtur. Est enim particulae de, di post taiia verba usus idem 
atque in lingua Latina coniunctionis „ut'S quippe quae id, ad 
quod pertinent, terminant. Itaque verba perficio, consequor, 
adipiscor, impetro, evinco, suadeo, commoveo etc. et quae iis in 
linguis Komanensibus respondent, illa coniunctionem „ut", haec 
particulam „de" exigunt. Alia contra verba, ct in his „permitto** 
etiam infinitivus, qui tum pro obiecto esl, sequitur. Quare illud „ti 
permelto leggere" etc. Latine dictum est: permitto tibi legere, 
alteri vero : pcrmetto di leggere" respondet permilto tibi ut legas. 
Omnia singula illustrare longius fuerit. Latissime vero et, ut 
antea vidimus, non illigitime illius particulae usu patente, tan- 
dem factum esse puto, ut „di", „de'* re vera pleonastice adiice- 
rentur, quod idem in nostro „zu" evenit. 



S. 13. 

Satis jam aberravi a consilio meo disputandi de quibusdam 
constructionibus comparativis, in quam disputationem me in- 
duxit usus genitivi comparativi apud Graecos. Ad propositum 
mihi revertenti primo loco dicendum est de constructibne 
,3ouXojjLat ^', quae occurrit exempli causa in versu: pouXopi' b;u) Xaov 
c?6ov epLfjLsvai, 7] ditoXEji^ai, de quo Hermannus App. ad Vig. p. 884: 

„Speciosissima, quamquam ipsa quoque falsa ellipsis est 
adverbii jxaXXov ut: pouXofx' £7(0 etc. Nam addito jxaXXov manet 
difficultas ut quae non in omissione huius adverbii sed in sig- 
nificatu particulae t) sit. Haec quum natura sua nihil nisi „an 
forte" significaret, proprie talia sic intelligebantur: volo popu- 
lum saluum esse: an perire volo?" Hoc igitur mihi argutius 
explicatum videtur, quum potius in ipso vocabulo „3ouXo|xai" vis 
comparativa mea sententia ponenda sit. Voluntas enim versatur 
in eligendi focultate, quae non nisi eo inclinat, quo melius ali- 
quid eam permovet. Adiuvat hanc explicationem etymologia; 
i3ouXejOat enim est Latinum velle, Germanicum wollen, wiihlen id 
est : lieber haben Gognatum est quoddam Latinum genus 
dicendi certa verba „velle" „cupere" „studere" circumplectens. 
Exempli causa Terentii illud: Si quisquam est, qui se placerc 
studeat bonis, quam plurimis. Sed non solum, si quid volo, 
cupio, si studeo, ut aliquid assequar etc, haec res non fieri 
potest, quin alia ut minus bona minusque mihi apta reiiciam, 
sed etiam quodcunque de re facio iudicium positum est in 
distinguendi ideoque praeferendi facultate. Quare si de duabus 
agitur qualitatibus, utra rei cuidam sit attribuenda, pfaecedal 
necesse est comparatio. Qua facta si alteram de ea re pro- 
nuntio, me in comparando hanc ut magis ei convenientem in- 
venisse eo in conspectu ponitur, quod altera minus ei propriam 
sequitur interposita particula „quam" Huc pertinet locus Taciti 
ann. 4—61 : „Fine anni excessere insignes viri : Asinius Agrippa 
claris maioribus, quam vetustis -"etc. Sensus vero huius 
loci reddi quoque potest in hac forma a Taciti usu non aliena; 

3 



IS 



19 



„Non vetusUs quam claris maioribus" et in talibus locutionibus 
sine dubio comparationem incsse docebit versio Gallica: „Des- 
cendu daieux pas anciens, mais celebres." Vox „mais" enini 
respondens Latinae „sed" exorta est e „raagis*'. 

S. 14. 

Viam iam munivimus ad intelligendam constructionem, in 
qua gradum positivum adiectivi pro comparativo adhibitum in- 
venimus ut apud Pseudo-Phocylidem Bergk p. 365,81—82: 

KaAov ^eiv&iv xT/imz XiTaTai TpaTrlCai? 

'H -XsiJ-ai; OaXiaiJi ppaouvouaai? zapaxaipov. 
apud Thucydiden 6, 21: A'ijypov os jStaaQevTa? a«reX{>£iv tJ ujxepov 
i7:tji£TaT:£p.-£j&ai xo -puiTOv djX£-To)? pouXcUc7a{x£vouc et apud 
St. Marcum 9, 45: KaXov ej-i joi eiseXOsrv d^ xyiv CwV "/wXov, 7J 

o'jo TTooac r/ovTa ^XyjO^vai si? xrjv ^ssvvav, in cuius loci versione 
(lOthica positivus retentus est: got' t'us ist galeitan in libain 
haltamma, t'au tvans fotuns habandin gavairpan in gaiainnan. 
In locutione igitur xaXov sjti ... tJ . . . particula yJ significatur 
inler duas res distinctionem fieri, utramque quidem non opti- 
mam vel pulcherrimam, quarum altera tamen, si ad alterius 
conditionem spectas, ex hac comparatinne tibi bona vel pulchra 
videbitur esse. 



verius. Cic. Mil. 29. Romani bella fortius semper, quam felicius 
gesserunt. Liv. 5-43. Hunc cdmparativi usum Hermannus 
apud Graecos genuinum esse contendit, apud Latinos vero 
e Graecorum imitatione natum. Ad explicationem enim versus 
flouXop.' £7(ii Xa^v etc. de qua supro dictum, haec adiungit: „Hinc 
factum, ut Graeci recte dicant: 7:poau|xo; ,xaXXov 9) cro^c^Tepo.- 
i. e. studiosior an sapientior? Quod imitati sunt Latini, studiosior, 
quam sapientior dicentes, quod ilJi, si recte loqui vellent, quo' 
niam particula utuntur comparandi vim habente, dicere deberent, 
studiosior quam sapiens." In explicatione usus Graecae linguae 
proprii aliquid esse veri, concedo ; sin rem omnino perceptam 
habere et ad fontem illius diclionis penetrare simulque linguam 
Latinam a Gracorum immitatione vindicare volumus (de imita- 
tionibus enim non satis caute agendum), non tam in particula 
rj, quam in ipsa comparationis natura, origo quaerenda est. 

Comparatio enim reciproca est. Nam si exempli causa 
quaeritur, utrum iu homine quodam ingenium an diligentia 
praeponderet, haec quaestio duas involvit, alleram: Estne ille 
homo diligentior quam ingesiosus?alteram: Estne ille homo in- 
geniosor quam diligens? lam si alterum pronuntiatur, tamen 
duplicis illius quaestionis signum remanet. 

Hoc igitur explicandi genus cl ad linguam Graecam et ad 
linguam Latinam aeque valet. 



§. 15. 

Comparativus pro positivo (id est ex nostrae linguae inge- 
nio) ponitur inMinguis Graeca et Latina secundum hanc legem 
grammaticae: „Si duo adiectiva eo modo comparantur, ut, 
utrius qualitatis altior gradus rei cuidam insit, dicatur, utrumque 
adiectivum vi comparativa augetur." Exempla Matthiaeus affert 

S. 456. p. 1020. ed. 3: IlavT£j x'aprjjaiaT* iXacppoT^poi T:66a? 
eTvai, fj a9V£i6T£pot ypuaoTb TEj&rjToc T£ Od. a 164: 'E7:oif)ja 
Tay uTcpa t) jo^wTspa. Herod. 3, 65 : ^ Q* Xo^oYpacpot ?uv£i>£jav 
£-1 To Kpo^a7a>7£T£pov tyJ axpoa'j£t r) aXrjOEJTEpov Thuc. 1 — 21. 

Non timeo, ne libentius haec in illum evomere videar quam 



§. 16. 

Nonnumquam gradum comparativum adiectivi scriptores 
Graeci usurpant, ubi, quum comparatio inter complures partes 
versetur, severa lex grammaticae superlativum exigere videtur. 

'E/Evr^o? S^ 5r) <I)atr|Xa)v avopwv 7:poY£V£JT£po? ^£v Od. r^ 150. 
OuTOs £JTtv 6 fXEiCwv £v ttJ gajtXEia Twv oupavaiv. St. Matthaeus, 

cap. XVIll— 5. Nec aliter Marcus 4-31 sinapin inter omnes 
plantas p.txpoT£pa nominat (ubi tamen Ulfilae versio: „minnist 
allaize fraive" ~ -) Sed hoc ita consideres, ut in complurium 
rerum comparatione, unam ex iis ceteris ut unum corpus effi- 
cientibus opponi cogites. Et profecto facile quaecunque lin- 



20 



21 



\ 



gua superlativi forma supersedere potuerit, ad quam sententiam 
firmandam imprimis nostri temporis lingua Graeca nec non 
linguae Romanenses usui sunt. In illa quidem eadem ac in 
antiqua lingua valet adiectivorum gradatio, attamen comparativi 
forma praeposito articulo superlativi quoque muneribus fungi 
potest. In linguis Romaneosibus vero pleraeque gradationis 
formae in ipsis adiectivis excusae perierunt et comparativus 
quidem adiectivo cum praecedente adverbio „plus** „piu" sup- 
pletur nec a forma superlativi, nisi articulo le etc. distin- 
guitur. Quum vero unum illud distinctionis signum formae 
quoque comparativae saepe adiiciatur, quamquam comparatio 
non nisi inter duas partes versatur, saepe vero abiiciatur necesse 
sit in complurium comparatione, multis locis nullam distinctio- 
nem esse apparet. Porro, quum in omni forma superlativi com- 
parativus lateat, nihil obstat, quin illam particula „que", alias 
quidem comparativo propria sequatur. Exempli causa, in Mon- 
taignio mihi occurrit 11—86: A fadventure, eust on faict iniustice 
de me deplacer de mon reng, pour avoir este le plus lourd et 
plombe, le plus long et desgouste en ma lecon, non seule- 
ment que touts mes frercs etc. 



S. n. 

Restat, ut nonnulla dicamus de genitivo nomini suo ante- 
posito aut postposito. 

Jn enuntatione: „HannibaI Hamilicaris filius fuit," cur ge- 
nitivo locus sit, disputare non est opus, quum ille „unde" Han- 
nibal filius sit contineat nec non in altera enuntiatione : „Ha- 
milicar Hannibalis pater fuit," in genitivo „HannibaIis" causa 
inest cur Hamilcar „pater" nominetur. Hamilcar igitur Han- 
nibalem fllium, Hanibal Hamilcarem patrem fecit. lam ad 
structuram grammaticalem spectantes genitivum „Hamilicaris" 
ab adiecto nomine „filius" pendere dicimus, sin conexus 
logici rationem habemus, potius quae idea Hannibali 
attribuitur scilicet, „filii" ex genitivo „Hamilcaris" pendere con- 



cedendum est et simili modo etiam in altera enuntiatione 
res se habet. 

His exemplis illustratis de loco genitivi sine multo labore 
iudicari potest. Nam quum genitivus nomenque eius^ causali 
tatis nexu inter se cohaereant, causa vero effectu prior sit, iure 
genitivum ante nomen suum locum occupare videmus id quod 
facillime intelligi potest in genitivis partitivis et genitivis mate- 
riae. Haec positio in patria lingua linguisque Romanensibus non- 
nisi in stilo poetico usurpatur, dum in linguis Graeca et Latina 
est usitatissima. 

At quod pro causalitatis conexu est prius habendum, non 
ea de causa et prius in cogitationem nostram cadit. Quod 
contra si res quaecunque animo nostro se proponit, tum quae- 
ritur, unde sit exorta qualisque eius sit cum aliis rebus 
cohaerentia. Quare alteri quoque positioni suum ius esse 
elucet. 

« 

§. 18. 

Dativi usus in universum est ad significandum punctum 
ubi quid est vel agitur, ad quam definitionem multi singulares 
usus faciUime possunt referri. In hac vero de dativo disputa- 
tione imprimis de affinitate syntactica, quae inter hunc aliosque 
casus intersit, erit dicendum. Erant vero et in his Wiillnerus, 
qui quum dativum et ablativum multis locis confines esse vide- 
rent, ne formas quidem horum casuum nomine omnino diversa 
significantium in num. sing. diflferre contenderent. Sed iitera „d" 
falso nominatum paragogicum, quod et in lingua Sanscrila et 
in antiquissimis linguae Latinae monumentis occurrit, convincit, 
ut vel in secundae dectinationis num. sing. illud „o" dativi alio 
modo ac illud „o" ablativi exortum cogitemus. Quamquam si 
dicit Roppius gram. comp. vol. I, p. 350, in lingua Sanscrit. ab- 
lativi munus genuinum versari in exprimenda ratione locali „unde", 
in formis huiuscemodi latinis „in altod marid" iam illius signifi- 
catus intellectum evanuisse apparet. Sed adhuc linguae Sanscri^ 
tae scientia destitutus, qua deficiente non satis quisquam ab 
erroribus caverit, ab hac parte recedo. 






22 



23 



\ 



§. 10. 

Verto me iam ad difficultatem quandam in eo, ut videtur, 
positam, quod in nominibus num. plur. ablativi propriam formam 
non excusam scimus, illam vero formam dativo et ablativo com- 
munem et iis, ubi quid est, et iis, unde quid exit, locis signi- 
ficandis adhibitam videmus. Quare qui contendunt, unam quan- 
dam vim principalem unicuique casui inesse, periculum est, 
ne rediculi evadant, si exempli causa in enuntatione : „MiItiades 
Athenis natus est" „Athenis" respondet quaerenli „ubi", in 
altera vero: „MiItiades Athenis Chersonesum profectus est" 
quaerenti „unde". 

Ad hanc difiicultatem tollendam iam multa sagaciter con- 
tulit Wiillnerus pag. 74. (Casus und Modi) „Im Lateinischen, 
inquit, und im Deutschen wurde gerade wiihrend der Angabe 
des Punktes, wovon die Bcwegung beginnt, auf die Bewegung 
selbst keine Riicksicht genommen und daher der Dativ (Ablativ) 
gesetzt. — Der Punkt wird blos flir sich genannt, als wobei 
die Bewegung beginnt, dann erst die Bewegung angeschaut. 
Exempla afl^erte vernacula: „da wegeilen, hier fortreisen etc." 
Redit ad eandem causam p. 96 ubi de praepositionibus ab, de, 
ex, Latinis et illis aus, von Germanicis cum dativo et abla- 
tivo constructis agit, neque tamen nova affert, nisi etymologiam 
particulae „fona" quippe, quam Grimmius ex „af' et „ana" 
compositam docet. Nec non Grimmius gramm. 4 782 illud 
fona in comparationem vocat cum Italico „da" exorto ex „de** 
et „ad". Non possum vero, quin annotationem quandam, quam 
Grimmius ad locum illum adiunxit, ipsius verbis referam, 
quum mihi optime in rem nostram quadrare videatur. Pag. 782 
infra — „oder will man da aus de und a (= ab) ableiten? Da- 
gegen streitet, einmal, dass das Dative a otTenbar aus ad ent- 
springt, dann dass lateinische, in Italien geschriebene 
Urkunden sogar blosses ad ohne de fUr den Ab- 
lativ verwenden z. B. Fumagalli n° 1 (a 721) petitus ad 
Astrada, accepi ad Sigirad. und oft. Wie in der alten Flexion 



Dative und Ablative meist zusammenfallen, lag es nahe, auch 
fur die Umschreibung beider dieselben Prapositionen zu ge* 
brauchen." Sed quum tota illa Wiillneri explicatio eo redeat, 
ut exempli causa in „MiItiades Athenis Chersonesum profectus 
est" duo ut coniuncta cogitentur, quorum altero „Athenis" 
Miltiadem in urbe Athenarum fuisse significatur, altero vero 
„profectus", eum urbem reliquisse, uberiora et argumenta et 
exempla vellem attulisset, ex quibus illarum cbnstructionum vis 
in conspectu ponatur. Sin primum logicae rationem habemus, 
facile „nullam rem ex alia procedere posse, ubi antea 
non fuit" intelligimus. Ex hac causa apparet rationem lo-' 
calem „ubi" omnium esse latissime patentcm ideoque ceteris 
supplendis maxime idoneam. lam in locis supra ex Grimmio 
allatis sola ratio „ubi", in enuntiatione „jai re?u de mon pere 

" sola ratio „unde" respicitur. Utrumque vero et „ubi" 

et „unde" una exprimitur in locutionibus huiuscemodi : Ho 
recevuto dallo padre. — Pour un fort legier proufit nous ar- 
rachons touts les jours leur propres enfants d entre les bras 
etc. Montaigne 11—88. IIs ont une tierce desfaicte pour nous 
chasser d'aupres deulx. Mont 111-233. II est bien vray- 
semblable, que cet extreme ravagc d'eau ayt faict des change- 
ments estrangcrs aux habitations de la terre, comme on tient, 
que la mer a retranche la Sicile d'avecques ritalie Chypre 
davecques la Surie. Kx hoc exemplo ultimo loco posito 
elucet, primum quidem Siciliam et Italiam, Syriam et Cyprum 
ut coniunctas cogitari, particula „de" vero disiunctionem factam 
indicari. 

S. 20. 

Non iniuria Madvigius app. ad. gramm. p. 69 ad compro- 
bandam suam sententiam, Latinos ipsos sibi conscios fuisse, 
ablativum suum in dativo Graeco contineri phrasin adhibet 
commixtam ex ablativo Latino et dativo Graeco exempli causa 
„nuIIo nostro curjfjLsprlfjiaTt." Nostrum erit hoc loco leviter pers 
tringere, ubi Romanorum ablativus sine praepositione adhibi- 
tus aliarum linguarum aut nudo dativo aut nudo genitivo 



\ 



24 



rcspondeat nec praetermittimus hoc loco in memoriam rcvocare, 
quod iam Priscianus animadvertit: „Sciendum tamen, inquit, 
quod hic casus (ablativus) est, quando pro genitivo, est quando 
pro dativo accipitur Graeco" V — 80. 

Apud Graecos quidem in quaestione „ubi" plerumque 
usurpatur dativus cum praepositione coniunctus; sed nudiquo- 
que dativi apud Homerum exstant frequentissimi eiusque 
vestigia restiterunt in nominibus tribuum Atticarum: Mapa»aivi, 
MsXtTT) etc. In linguis Romanensibus parvae quidem, sed non 
contemnendae dativi localis occurrunt reliquiae; quarum exi- 
guitas flexionum exiguitati est tribuenda. Valet igitur ea lex 
in lingua Gallica, ut verba quae dicuntur, „videndi, animad 
vertendi", etc. cum nudo dativo construantur pronominum ad 
significandam personam, in qua quid animadvertatur etc. „Ie 
lui trouve bon visage" Patria lingua, quantum scio dativi loca- 
lis in substantivis nostro quidem tempore unum tantum exem- 
plum praebet, scilicet "heime" quare non recte Wiillnerus p. 
79. „Im Deutschen ist der Dativ zur Angabe des Ortes, wo 
etwas ist oder wird, haufig genug aber wohl nie ohne Prapo- 
sition". In quaestione „quando" munera ablativi, genitivus et 
dativus Graecus inter se diviserunt, ita, ut ablativo quoque, 
qui dicitur absolutus, respondeant in lingua Graeca dativus et 
genitivus absolutus, ille quidem rarior. (Matthiae. 1109— 2 
syntax). Contra et genitivi absoluti Graecorum et ablativi abso 
luti Romanorum, illi in versione Gothica, hi in versionibus pa- 
triae linguae ex antiquitate exstantibus, semper fere nudo da- 
tivo redduntur. Genitivi temporales exstant „des tags" „des 
nachts" et in lingua Gallica „du temps" (= au temps). Dativus 
comparativus in patria lingua antiquitus adhibitus respondet 
et genitivo Graeco et ablativo Latino. At ablativi loco com- 
parativi apud recentiores scriptores Latinos genitivus quoque 
usurpatur (Ruddira. II. p. 105), quem usimi in sermone \ul- 
gari fortassc frequentiorcm locum dedissc constructioni Hn- 
guarum Romanensium „plus grand de" etc. non alienum est 
coniicere. Dc ablativo, dativo, genitivo, qui dicuntur inslru- 
mentales, causales non est cur dicam. 



25 



Jn singulis quoque linguis imprimis in lingua Lafina geni- 
tivi et ablativi alternant. Documento sunt genitivi et ablativi 
qualitatis nec non illi pendentes a verbis damnandi etc 

Si iam animum advertimus ad usum praepositionum in 
patria lingua scilicet „von" „aus", q-iae magis acc^^dunt ad ra- 
tionem „unde" et „in, mit, unter' quarum vis posita est in 
exprimenda ratione „ubi'S quam saepe in locuin illarum hae 
succedere possint, quisque videl. (aus Muthwillen, in Muthwil- 
len, mit Muthwillen, et alia huiuscemodi). 



20. 



Diezius gramm. 3-114: ,Jn manchen Verbindungen, inquit 
widerstreitet ad dem PrapositionalbegrilT entschieden und ist 
als unmittelbarer Ausdruck des alten Dativs zu nehmen, wie 
im franzosischeo etranger ^ une chose nach dem lateinischen 
alienus alicui rei." At mea quidem sentenlia in locutione „etran- 
per a une chose" illud „a'' non magis signiOcatui praeposilionali 
repugnat quam in locutione Latina „alienus alicui rei" dativus 
ei, quae ipsi inest vis principalis. Sed haec missa faciamus. 
De nonnullis vero construclionibus in quarum historia Diezius 
paulum erravit et quarum originem in ipsis formis Latinis prae- 
monstratam pervestigare praetermisit, hoc capite paulo uberius 
sum disputaturus. 

Diezius igitur gramm. 3-114 in antiquis Galliae dialectis, 
cuicunque substantivo aut pronomini personali antecedente 
quolibet verbo signum dativi deesse posse docet. Primum 
monendum, idem et in nominibus propriis patriae Irnguae occur- 
rere et in vocibus omnium tritissimis: Valer, Bruder etc, quae 
antiquitus plerumque omnem flexionem negligebant. Hic vero 
quem observamus apud nos usus his finibus est circumscri- 
bendus, primum ut illa nomina sint num. sing, tum vero 
ut iis praeler certa substantiva ad munus, dignitatem, afl^initatem 
pertinentia, pronomina aut adiectiva non debeant esse praeposita. 
(^uod vero dixi de numero singulari, hoc ad eas quoque, quas 
supra commemoravi dialectos Romanenses pertinere veri simile 



\ 



26 



27 



4i 



est. Certe exempla a Diezio 3, 114 et 115 collecta hoc probare 

videntur. 

Pergit Diezius 3-115 hoc modo: „Dativus ille usque ad 
alleram sec. XIV. parlem durat; quamquam iam rarius occurrit 
et magis magisque evanescit." Primo aspectu hanc constructio- 
nem in auctoribus secul. XVI reperissc mihi videbar ut: „Ouand 
Threicion presche Cleomenes de etc." xMont. II, 29; at mihi 
in mentem venit, Id quod aliis locis articuli adiunctione proba- 
tur, hic „prescher," ut anliquum nostrum „predigon'* accusativum 
a se pendentem facere. Quod vero est certissimum, in locutione 
religione sua commutalioni non subiecta „Dieu mercy" usus 
illius vesti^ium usque ad nostra tempore pervenit. — Simili modo 
iisdemque sub conditionibus quae genitivi muneribus fungitur 
particula „de" reticebatur in genitivo possessivo, ad quem 
usum Diezius III, 127 annotat, novissimum exemplum, quod 
sibi quidem notum sit, exs^.are apud Marotum 111, 241: „Ci 
gist le corqs (de) lane" At quantum scio' in Montaignio, 
qui una fere hominum aetate post Marotum floruit, finis 
illius usus est constituendus, apud quem quidem 111, 234 
legitur: „la gloire voir ceile des quatre fils Aymon." Porro 
dialecli supra commemoratae eam admittunt libertatem, ut ad 
possessionem exprimendam in nominibus personalibus dalivus 
quoque adhiberi possil (Diez. 111, 128). Sin nomina quaedam 
excipimus composita fils - a — putain, chape a lev^que adhuc 
usitata, ultimum exemplum huius usus non, ut videtur Diezio 
1. c, Marotus, sed iterum Montaignius praebet 111, 248: „La fille 
a Sejanus ne pouvant elc. (Conferatur e vulgari patriae dialecto; 
De„i _ j;eine Tochter. Der Anne, der Hex, ihre schwarze liebe 
Katz. Goethe Zigeunerlied) Celerum mihi illa, quae in linguis 
quoque Komanensibus inter dativum et genitivum intercedit 
affinitas, cogitationem movit, num ea nisus formam „leur"-„lor" 
nalum e genitivo Latino „iIlorum", quae quidem pro dativo usur- 
patur num. plur., dum forma num. sing. respondet dativo La- 
tino, legibus syntacticis quodammodo possem accommodare. 
Origo quidem illius inler num. sing. et num. plur. in formis 
differentiae mihi in studio distinguendi quaerenda esse videtur 



Nam me — nous, te — vous nullam de numero admitfunt du- 
bitationem, quod multo aliter se habet in pronuntiatione forma- 
rum lui — luis. Diezius quidem 2, CO. „Die Disharmonie 
zwischen diesem Dative (lui) und dem Genitive (leur, lor) kann 
nicht stciren. Man griff iiberall zu bequemen, bildsamen Wbr- 
tern." JMihi vero ea res ad genitivi cum dativo affinitatem 
revocanda videtur. Itaque genitivum leur etc. adhibitum esse 
puto, ut ita dicam, genitivi instar possessivi ad significandam 
personam etc. ad quam quid pertineat. Fuerit igitur: Je leur ai 
donne de largent = argentum dedi, quod illorum esset etc. 
Quare hic genitivi forma dativi quoque muneribus fungitur, ut 
ahas et multo quidem saepius dativi formae genitivi quoque pro- 
vincia evenit. In linguae enim Graecae duali genitivus et dativus 
numquam formis differunt idemque in quinta declinatione Latina 
num. sing. occurrit. Quae in num sing. primae decl. Lat. fuit anti- 
quitus genitivi et dativi distinctio per „as** et „ae" abolevit et non- 
nullis exceptis ut „pater familias," guMiitivus omnino in dativum 
abiit. In patriae linguae antiquis dialectis qui non hospes est, 
multa similia remini.^cetur. lam, spero, locutiones eiusmodi ut: 
„La fille a Seianus", minus habent, quod miremur. Quantum vero 
ad formas Latinas huiuscemodi: „felici£ puellae" et„bonae matrls", 
in quibus genitivus et dativus compositi inveniuntur, aut signifi- 
catus casuum non iam senliebatur, aut omnino illi casus iam 
pro significatu principali non admodum diversi sunt. 

§. 22. 

Docet grammatica Latina, nomina urbium primae et secundae 
declinalionis in numero singulari quum quaeratur „ubi" genitivum 
postulare. Ficri igitur non potuit, quin haec lex grammatica 
Wullnerum acerrimum illius definitionis defensorem, ex qua 
genitivi vis sit posita in exprimendo „ubi" non paulum torque- 
ret. Neque tamen, qua se expediret, vir sagacissimus invenit. 
Nani illa, quam aflert explicatio, quam debilis sit, ipsius verba 
documento sint. Pag 53 (Casus und .Modij: „Noch schwieriger, 
inquit, als in den bisher erwahnlen Bestimmungen derZeit und 



28 



29 



t' 



i 



des Raums, ist der Geniliv der Sladtenamen und einiger ande- 
ren Worter im Lateinischen und Uhnlicher Falle ira Griechischen 
und Deutschen. Und hier kann ich die Anschauung des „woher" 
weder geschichtlich nachweisen, noch als an sich leicht mog- 
lich darthun: Zwar konnte durch einen einfachen Schluss aus 
dem, was so eben iiber die Zeitbestimmung wirklich nachge- 
wiesen ist, eine blinde Annnahme der Moglichkeit dieser An- 
schauung gefordert werden: Denn konnte das „wann" durch 
den Genitiv und die das „woher" andeutenden Praepositionen 
ausgedriickt werden, so muss dasselbe bei dcm „wo" moglich 
sein." Mihi vero potius conclusionem iliam invertenti et a lo- 
corum ratione exprimenda, ut a ratione magis sensibus subiecta 
ordienli concedendum videtur. Praeterea perquam esset mi- 
randum, vim quidem temporalem in quaestione „quando" 
praepositionibus probari posse, idem vero in quaestione 
„ubi*' fieri non posse. Itaque quum Wiillnero ipsi haec 
aliaeque argumentationes non sufficerent p. 55 ita pergit: 
„Nach allo dem scheint mir die Ansicht derjenigen nichl so 
ganz verwerdich, die glauben , dass dieser Casus eigentlich 

und ursprunglich nicht Genitiv sondern Dativ sei 

Wenigstens 'mdchte ich (p. 56) humi als Dativ fassen, da es 
auch „zur Erde'* bedeutet." At si in iis, quae antecesserunt, 
Wiillnerus non dubitavit, quin genitivus quaerenti „ubi" res- 
pondere posset, non ex ea causa, quod humi nonnunquam 
significatum habeat „zu Boden" ei concludere licet de dativo 
qui in ea voce insit. Saepius enim, quod Wiillnerus suo loco 
annotat, in verbis movendi, non quo motus dirigatur, sed ubi 
quiescat respicilur, ut alias solum id indicatur, ubi motus 
incipiat. 

§. 23. 

Suspicione vero, formas illas in „i" secundae declinationis 
in nominibus urbium re vera dativi esse (de illis primae decli- 
iiationis disputare iam mihi supersedere licet) primo aspectu 
valde mihi placente, ipse aliquando tentavi, si id forte quodam- 



modo etymologiae auxilio probari posset. lamque id mihi 
assecutus esse videbar, quum Reisi^ium in libro inscripto 
„VorIesungen iiber lateinische Sprachwissenschaft" de hac re 
disputasse animandverti. p. 628. „Mit Brundisii als Dativ hat es 
folgende Bewandniss: Schon im erslen Theile dieser Vorlesung 
(§. 55) ist dargethan, dass der Dctiv in der zweiten Deklination 
zuerst ot lautete, ehe das i verhallt war, wie im Griechischen 
0^x01, Tdoof.. Das flel aber hier bei solchen Beziehungen her- 
aus, was einzeln sich schon bei griechischen Wortern gewahren 
liisst, welche als Adverbia gebraucht werden, z. B. «|xicr^t ent- 
standen aus ajjLt78oi. Da die Namen von Orten, wo 
jemand sich befindet, im geselligen Leben tagtiig- 
lich mussten gebraucht werden, so mochte dies 
die Ursache von der Verkiirzung des „oi in t" sein. Dasselbe 
bestatigt sich auch durch das Wort domi bei „domi sum", was 
ein Dativ ist entstanden durch Zusammenziehung aus domui 

" Mihi vero ab hac antiqua forma domui (= im 

Hause) argumentatio ordienda visa est hoc modo. lllud 
,o" quod in „oi" antiquitus dativo secundae declinationis 
proprium erat, abiit in „u", quae forma — ui iam in dativo 
quartae occurrit. Sin vero „u" appropinquat ad spirantem, haec 
iitera sequente vocali „i" clare sonante supprimitur. Variae igi- 
tur eiusdem formae modlficationes sunt habendae illoi et illi. 
Tertiae, quae inter utramque est vestigium praeter in illa voce 
Galliica „lui" restitit in inscriptione: „ultimum illui spiritum" 
(Murat. inscr. p. 20883)". . 

Si igitur illi genitivi ad dativum sunt reduc^ndi, spero, 
lianc expositionem praelatum iri illi causae, quam Reisigius 
alTert de abiecta litera o his verbis: Da dic Namen von Orten 
etc. (vide supra)" quae quod velint, ut ingenue dicam, mihi non 
liquet. 

At multo praeferendum est cum viris clarissimis formas in 
mI" secundae declinationis proprio casui locativo attribuere eo 
modo formato, ut radici ipsi litera „i" adiungatur. 

Ut vero ad quasdam locullones in linguis Romanensibus 
observatas revertamur in: La fille a Seianus etc. (Filia Seianij 



'i 



30 



31 



11 



I 



signum ilius locativi videmus. Contra in „boni patris" etc 
locativi forma cum ea genitivi, qui proprie dicilur, coniuncta 
eistat. 

§. 24. 

Quum iam de genilivo et dativo ita disputaverimus, ut his casi- 

bus significatum inesse localem contenderemus respondereque 

aut „unde" aut „ubi" quaerenlibus, haec iam in animo existit 

opinio aliquam esse debere formam, quae solum rei cuiusdam 

nomen eiusque nudam, ut ita dicam, substantiam contineat, 

quare re vera casus nominari non possit. Hanc igilur 

formam in accusativo esse censeo, de quo Wullnerus inge- 

niosius quam verius disputavit, quum a falsa ordiens prae- 

niissa „accusalivo signincari punctum, in quod quid tronseat' 

nonnulla quamvis invita illi dt^nnitioni subiungeret. Jtaque et 

ipsi aliquoties veri suspicio in mentcm venit. Pag enim 108 

(Cas. u. modi). difficilius esse dicit accusativos, qui dlcantur, 

obiecti ad vim principalem accusativi reducere, quippe quia non 

sueli simus in iis sensuum perceptionem auxilio vocare nec lin- 

guarum comparatio ila multum auxilii praebeat, ut ea nisi con- 

tra dicenlcm convificere possimus Linguas enim recentiores 

temporis, ut omnibus notissimum, non in ipsis nominibus casus 

exciidentes, hic praepositionibus non uti, sed nomen nulla com- 

mutatione facta vel ante vrl post verbum ponere; mirandumque 

esse, huius rei vertigia plura minoraye in plurimis aut omnibus 

linguis occurrere. In lingnis enim, Sanscrita, (iraeca, Latina, 

Germanica accusativum numeri sinjzularis in nominibus generis 

neutrius eiusdem semper esse formae ac nominrttivum, in plu- 

rali vero (duali et plurali) id^m in plurimis ex linguis noinina- 

tis ubique, in aliis vero hic illic inveniri. At hic iam rectam 

viam ingressus tamen revertitur omniaque impedinienta perrum- 

pere tentat. Nihilo minus alio loco p 114 non alienum es.^^e 

dicit, accusativum c. innnitivo quasi substantivum compositnm 

et indeclinabile intelligere, ita ut exempli causa: „Deum esse 

verum est,'* sit: Das Gott — sein etc. Quod si via historicn 



probari possit, supervacaneam esse illam qi^aestionem, quare „deum 
esse" et pro subiecto et pro obieclo esse possit. Id vero, quod in 
tali conexu accusativus innnitivo adiungatur eo modo fortasse 
esse explicandum, (quod tamen denionslrare non possit) quod ad 
ideam, quae ex nomine et innnitivo conslet, formandam, accusa- 
tivus c. innnitivo adhibeatur. Fortassis igitur hic usum esse 
accusativi ad ideam seiunctam a cuiuscunque casus 
natura exprimendam". Eandem sententiam, quamquam 
et hic non sine aliquo dubio, proponit in opere: „Ursprung und 
Urbedeutung der sprachlichen Formen," eo magis in eam ad- 
ductus, postquam id, quod tentavit, scilicet, ut parliculam ali- 
quam localem e forma accusativi eliceret, ut ipse fatetur, ei non 
bene cessit. Hoc enim modo disputationem illam nnit: „se et 
aliis de causis in eam sententiam pronum esse, nominativum et 
accusativum non nisi quandam modincationem formae radicalis 
esse habendos." Sed quum hoc loco nominativum et accusati- 
vum in eodem numero positas inveniamus (quos re vera vinculo 
quodam inter se coniunctos esse iam primo aspecta ex eo ap- 
paret, quod unusquisque accusativus obiectivus ita in nomina- 
tivum commutan potest, ut, quod antea active, iam nunc passive 
dicatur) quaeritur, quaenam sit illa, quae inler nominalivi et 
accusalivi formas intercedat, condicio. De hac re sagacissime 
Madvigius p. 25. annot. ad. gramm. : „ln der einfachsten Beu- 
gung der Nennwiirter, im Neulrum, gibt es nur noch eine 
Form fiir das Wort in den schlichtesten Verhaltnissen im Satze, 
welche zugleich die Form de.sselben als einzelne Benennung 
(ausser dem Satze) ist. In den Wortern, die fur die Phantasie 
die Vorstellung von Persdnlichkeit oder Analogie damit haben, 
trat ein Hervorheben des Subi ectsverhal tniss es hinzu 
wodurch jenc gemeinschaftliche Form sich in zwei, magnum 
in magnus und niagnum Iheilte, und erst dadurch entstand 
im Lateinischen und Griechischen eine eigene Masculinendung 
durch die Casusbildung, da es fiir das mannliche Geschlecht 
keine eigene Charakterislik im voraus vor der Casusbildung 
gibt, wie grossentheils in weiblichen Wortern, namlich den 
olTenen. Die Form nun, die im Neutrum sowohl dem 



32 



33 



i 



i i 



Accusativ entspricht und die in den andern Ge- 
schlechtern nach der Bildung eines Nominativs 
alsAccusativ bleibt, istselbst keineswegs durch 
eine besondere Endung oder ein Suffix gebildet; 
es ist das Wort ohne Verh altni sszeichen, der 
Stamni, nur gewohnlich etwas durch die Aus- 
sprach e mod ificirt." 

De usu syntaclico accusativi Madvigius p. 25 explanat. Vitu- 
peralis vero iis, qui dum falsam eandemque tamen tritissimam 
accusativi deffinilionem retinent insulsitatem quandam linguae 
tribuunt in eo positam, quod illam obiectum ut punctum extra 
actionem considerasse putent, quo actio sese moveat, quod 
contra obiectum actioni ipsi inesse, his igitur explosis suam 
de hac re sentenliam his fere comprehendit verbis: „Ualio qua 
obiectum cum verbo coniunctum est non nisi in nominis omnino 
flexione carentis iuxta-positione versatur." 

Quibus omnibus tolo animo subscribo nec opera mea nisi 
hac sententia paucis iilustranda continebitur. 

§. 25. 

Si enim quaerimus, ubi optime accusativi naturam abso- 
lutam cognossere possimus, ille conexus, quo cum infinilivo 
coniunctum eum invenimus, oculos nostros in se convertil, 
de cuius quidem conexus nalura et causa apud WuHnerum 
non constare supra vidimus Atlamen ea res non admodum 
difficilis mihi esse videtur ad explicandum. Infinitivus 
enim pro natura sua forma est absoluta verbi, 
quare eius quoque substantivi formam absolutam 
exigit, quod cum eo quasi in unum coalescit. Ap- 
paret igitur haec forma absoluta et neutralis in exclamationibus: 
Tr^i Tuy/^;, t6 ejJLe vuv xXrjiHvTa osupo t'j/£iv Xen. Cvrop. II, 2, 3; 
(conf kriigerus §. 55, 1 A. 0., Buttmannus §. 142, A. 6): Te nunc 
mea Tuilia sic vexari, sic iacere in lacrimis etc. Cic. div. 
XIV, 2 quod minime ut a verbo aliquo omisso pendens, 
sed ut res tum animum Ciceronis angens eique obversans in- 



telligendura est. Apparet non minus luculente absoluta forma si 
substantivum una cum infinitivo vel subiecti vel obiecti loco 
est, cuius usus exempla afferre supervacaneum est. Dignum 
vero, ut observentur aptissime conferendae constructiones huius- 
cemodi linguae Italicae: Zefiro torna e l'bel tempo rimena e 
garrir Progne e pianger Filomena Petr. 2()9. Denique 
formam de qua agitur sine ulla dubitatione cognoscimus, ubi 
in lingua Graeca accusativus c. infinitivo quasi unam vocem 
efficiens vel praepositiones vel coniunctiones (Trpiv, fijte) se- 
quitur. 

Qualem autem illam formae absolutae iuxta — positionera 
intelligamus, priusquam ad alia transeam, ad tempus ex patria 
lingua illustrare mihi in aBimo est. Videre illam mihi videor 
ubi adiectivum nulla commutatione facta aut praedicati aut 
apposilionis loco substantivum suum sequitur. Hoc imprimis 
in patria lingua medii aevi est fiequentissimum: diu heide 
t61 Walth. 122, 31 : an deme himele wit. Diut. 3, 44: man 
pflac des helden unverzagt. Parz. 426: die helme guot. Nib. 
2296, 3: ob den porten h6ch. Parz. 31, 13 etc; illud vero vix 
exemplis illustrare opus est. In linguis Graeca et Latina nihil 
simile, nisi forte illa constructio, ubi adiectiv, generis neutrius 
(id est in forma absoluta) substantivis cuiuscunque generis pro 
praedicato adiungitur, quod nihil aliud significat, nisi ut idea 
illius adiectivi nomini aut attribuatur aut non attribuatur. Pro 
natura vero generis neutrius, ut hoc obiter dicam, quippe ut 
solam ideam rei exprimentis, non est admirandum, si substantiva 
generis neutrius in numero plurali verbum sequitur positum 
in num. sing. 

S. 26. 

Omnium autem optime, quae sit forma absoluta eiusque 

iuxta — positio, e linguis Romanensibus cognoscemus. Non 

est enim dubitandum, quin substantiva et adlectiva earum certe 

omnia illa num. sing. exorta sint e forma accusativi Latini. 

Imprimis hanc originem persequi licet in lingua Provinciali, in 

5 



Nii 



i 



34 



qua quidem duarum formarum distinctio restitit, quarum altera 
nominativo, altera vero accusativo Latino respondet. lam 
quae ex his cerlis quibusdam particulis instructa ad flexi- 
onum amissarum damnum supplendum adhibetur, forma illa 
jpsa est accusalivo Latino simiiis. Ut vero summo iure 
flexiones eo modo exortas esse suspicati sumus, ut formae 
cuidam radicali sufTixa adiungerentur sensim sensimque cum 
ipso nomine coalescentia, sic iam pro circulo, in quo omnes 
res humanae versantur, illis suffixis dissolutis, formam illam ra- 
dicalem emergentem videmus. 

Proprium vero formae radicali sit necesse est, ut usus eius 
latissime pateat, cui id quoque favet, quod illa in certis dialec- 
tis Komanensibus (quod atligimus, quum de dativo ageremus) 
non solum nominativi et accusativi, quod quidem est 
multo frequentissimum, sed etiam genitivi et dativi mu- 
neribus fungitur. Nuda enim illius formae iuxta-positione 
iam satis quo sit referenda, apparet neque ipse terminus tech- 
nicus „accusativi" quidquam significat, nisi aliquid quo- 
cunque modo ad aliud quidquam esse referendum, (Casus der 
Hinsicht) id quod et gei.itivum et dativum in se continet, 
nisi illorum rationes propriis formis in conspectu ponere placet. 
Sic lingua Hispanica ne obiecti quidem nuda iuxta-positione 
contenta, si illud est personae vel onUiino animalis ei anteponit 
particulam „a,** ila, ut, ubi id fiat quod verbo exprimitur, dicatur, 
exempli causa: El padre ama al hiio. Diez. 3-90. (similiter iu 
vulgari patriae linguae sermone: an jemanden necken, etc.) 
Supersedere possum enumerare eas, quae in ceteris linguis inter 
dativum et accusativum sint vicissitudines plurimae. 

S. 27. 

Errare mihi videntur grammatici saepe prolepsis construc- 
tionem (quae quodammodo anachronismo comparari potest) in- 
terpretando, quae non est. In his Kriigerus gram. §. 57, 2, 4: 
Als Priidikat kann so auch ein Nomen angefugt werden, das 
erst in Folge der Handlung des Verbums als Priidikat eintritt — 



35 



proleptisches Pradicat." Exemplum affert: nspixX^; touc oUTc 

tTTireac i5i8a;ev ouSevoc ^^eipouc 'A&Yjvaitov. Plat. Men p. 94. b. 
At vero aut in omnibus, quae dicuntur duplicis accusativi con- 
structionibus prolepsis inest, aut hic omnino nihil est proleptice 
dictum. Sensus enim non: lehrte sie als die besten Reiter, 
sed : lehrte sie zu Reitern heran, etc et haud scio an in loco illo 
Virgilii : „Premit placida aequora pontus Aen. X, 103 eadem 
constructio liberius quidem usurpata occurat. Id quoque non 
recte Kriigei-us gramm. dial. §. 46, 8, 2: „In andern Fallen wird 
dcr eine Accusativ mit dem Verbum zu einem Begriffe ver- 
schmolzen uud damit, wie mit einem den verschmolzenen Be- 
;?riffen gleichbedeutenden Verbum ein zweiter Accusativ ver- 
bunden: ""Q Zsu oiav [x' eOou Xw^av pro: uic |x IXiopr^aw. Quis 
enim non videt, quae vis sit multo maior in illa enuntiatione 
quam in loco eius supposita! in nostra: „Du hast mich ver- 
spottet," quam in altero: „Du hast mich zum Spotle gemacht" 
quum quidem substantivum, quae singula turpia in verbo inesse 
possunt, omnia comprehendat 

8. 28. 

In certis verbi formis una sensum activum et passivum 
lalere posse iam ex eo quis suspicetur, quod idem etiam nunc 
ad formam absolutam verbi, scilicet infinitivum quadrat. Similia 
quaedam in substantivis deprehendimus, quum quaereremus, 
quare illud: „amor patris," per se eam admitteret ambiguitatem, 
ut aut esse posset „pater amaf* aut „pater amatur.^Ad eandem 
igitur explicationem revoco, quod exempli causa: „amplexus" 
(part. perf) versum in patriam linguam modo significatum habet 
„einer der umfangen hat", modo „einer der umfangen worden ist." 
Est enim is „amplexus", qui in statu est amplexus sed is duplex 
esse potest pro ut quis eum amplexum dat aut accipit. Hu- 
iusce generis participia sunt: comitatus, confessus, dimen- 
sus, ementitus, expertus, interpretatus et alia. Cf. 
Zumpt §. 632. In aliis contra participiis exempli causa lau- 
datus et hortatus formae genus non differt ; attamen hoc 



.16 



37 









M 



semper active illud vero passive est intelligendum, quare usu 
sensim sensimque aliquam distinctionem factam esse puto in 
plurimis verbis, quid provinciae activi, quid provinciae pas- 
sivi attribuatur. In linguis Romanensibus participium temporis 
praesentis sensum activum occupavit, participium contra prae- 
teriti sensum passivum. In praeterito vcro verborum, quae 
dicunlur reflexiva; Mi sono cogitato (ich bin einer der bei sich 
gedacht hat) clare seusus activus apparet. Patria lingua quam- 
quam in universum eodem modo ac linguae Romanenses egit, 
cxempla tamen retinuit, in quibus participio praes. verb. trans. 
sensus passivus (Grimm. 4, 66) participio autem praetcrili sen- 
sus activus inest. (Grimm. 4, 70) Hoc quoque annotandum, par- 
tic. praet. , si absolute ponitur, nonnumquam accusativum 
obiecti a se pendentem facere, Certe huiusce generis esse 
censeo: .Gesetzt den Fall, angenommen dan Fali etc. His prae- 
missis verto me iam ad illustrandam formam verbi praeteriti 
compositam e verbo auxiliari „haben" et participio praeteriti. 

Non vereor igitur ne peccem in linguae ingenium conten- 
dens, locutionem „ich habe gefunden" per se consideratum re- 
spondere posse constructioni in lingua Graeca nonnumquam 
usurpatae : e/oi SstJw etc. Sed historia linguae se interponente, 
quia numquam invenitur, quod antiquioribus certe temporibus 
inveniri debuit, si illa explicatio recte se haberet, igitur, quia 
numquam occurrit participium cum subiecto in genere et numero 
congruens, simul quod forma Romanensis: j'ai pris continuo nos 
ducit ad Latinum illud genus dicendi : habeo captum . . . ., ea 
potius est amplectenda explicalio, ex qua „gefunden etc.** pro 
obieclo est adiunctum ad verbum „haben" Hoc fulcitur impri- 
mis antiqua dialecto, (Grimm. 4, 69,) si quidem obiectum nominis 
additur ut: Otfr. V, 7, 29: „si eigun ginomanan druhtin minan" 
quo efiicitur „ginomanan" appositionem esse ad „druhtin" totam- 
que dictionem „druhtin ginomanan" pro obiecto cum verbo 
„eigun" esse coniunctam. Hoc dicendi genus aptissime conve- 
nire videmus iis enuntiationibus, in quibus, ut in loco illo Ot- 
fridi, de possessione et de re durante agitur, quod quum non 
semper ita sit, quam contorta alibi enuntiatio evaderet, si anti- 



quum dicendi genus esset retentum, in aperto est. Quare quum 
illud ortum ex iis enuntiationibus, in quibus legitimum ob- 
tinet locum, postea omnino ad rem aliquam antea actam 
exprimendam adhiberi coeptum est, commutatio aliqua in eo 
cxisteret necesse fuit. Ut vero sermo liberius agere posset nevo 
semper possessionis et temporis praesentis cogitatione impedire- 
tur, ratio obiecti qua participium et substantivum cum verbo 
auxiliari coniuncta sunt, id quod participii et substantivi con- 
gruentia in conspectu ponitur, tolli, participium vero magis in 
naturam verbi restitui suique iuris fieri debuit. Hoc autem 
factum est participii flexione amissa. lam in phrasi: „Hanni- 
bal hat oflmals die Romer besiegt" illud „bosiegt" non ut pen- 
dens a „hal" sed ut ipsum accusativum „die Romer" regens 
cogitatur. Principatus cnim, quem participium obtinet illud 
imprimis documentum, quod in enuntiationibus relativis et con- 
iunctionalibus saepe verbum auxiliare negligitur neque tamen 
illud desideramus, ut in inscriptione opusculi Lessingiani: „Wie 
die Alten den Tod gebildet" etc. Ex hoc uno exemplo elucet, 
flexionum causam non tam in quadam oris pigritia quam in 
studio sermonem maiore niobilitate instruendi versari. 

§. 29. 

Linguae Romanenses antiquae eius constructionis,quam in pat- 
ria lingua observavimus, vostigia retinuerunt. Docet enim exempli 
causa grammatica Gallica: Participium praeteriti congruit cum 
obiecto suo (Reg. direct) si hoc illi antecedit (non. tamen sine 
nonnullis exceptionibus, in quibus grammatici, quantum quidem 
mihi cognitum est, praetermittere solent participium „fait" 
in constructione duplicis accusativi, non commu- 
tari: Ma mere m'a fait chretienne. Chateaubriand: Les 
amours de deux sauvages. Nihilo minus in lingua Gallica 
ante hos quadringentos trecentosque annos valente (cuius 
usus Diezius mentionem non fecit) obiecto antecedente par- 
ticipium praeteriti contra usum recentioris temporis inflexum 
manet saepissime. Usum quidem hunc nimis deficientibus copiis 



I 



^ 



38 



39 



literariis longius pervestigare non licuit. Haec tamen exempla 
aflfere satis fuerit. En lui et en tous les autres princes, que 
jai cogneu ou servy. Commines, Prologue p. I. imprimis 

apud Montaignium exempla exstant frequentissima: des 

sainctes et divines chansons que le sainct Esprit a dicte en 
David. 1, 398. — il n'a peu remarquef les extremes offices, 
qu'il a receu II, 69 etc. 

In eodem vero hoc scriptore etiam tum, ubi obiectum pen- 
det ab infinitivo in locutione composita e parf d6r et infinitivo, 
tamen, perquam raro quidem, participium cum antecedente ac- 
cusativo congruit. Sic mihi occurrit. -— — comme la plupart 
du sang fut desja escoule par les veines quMl s'estait faictes 
tailler a son medecin II, 91 quod constructionis genus a lingua 
Gallica in universum est alienum, non tamen abhorret ab usu 
linguae Italicae: „una nave, laquale io ho fatta apprestare." 
Boccaccio Decam V, 1 p. 116 ed. Wagner. 

S 30. 

Gramm. 3 p. 224 et seq Diezius ostendit, quatenus accusativi c. 
infinitivo construcliones in singulis dialectisRomanensibus restite- 
rint, ex quo apparet. eas in lingua Provinciali et antiquiore dia- 
lecto Gallica non nisi in versionibus occurrere, et ita pergit: 
„Wo aber die Sprache sich selbst iiberlassen ist, zeigt sie wenig 
Neigung zu dieser Structur. Seltsam ist, dass die alteste 
Poesie so wenig damit vertraut ist, da doch die 
Literatur des 15. und 16. Jahrhunderts so manches 
Beispiel gewahrt" Sin seculi XV. et XVI. ingenium con- 
sideraverimus, fore spero, ut de ea re mirari desinamus. Incidit 
enim in illa tempora reviviscentis antiquitatis studium acerrimum 
a linguae Graecae et Latinae scientia non separandum. Ex iis 
igitur illam conslructionem in scriptores sec. XV. et XVI. irrep- 
sisse, eandem vero quum postea summa in castiganda patria 
lingua opera conferretur sublatam puto. Ex Montaignio vel 
sexcentas accusativi c. infinitivo constructiones afferre possum, 
qui quidem scriplor in una quaque operum suorum pagina 



familiarissimi sui cum auctoribus Latinis usus exempla edit nec 
non. 111, 39 ita linguae Lalinae menlionem facit: „Quant au 

Latin qui m'a ete donne pour maternel " Neque tamen 

negarim, literaturam quoque Italicam fortasse ad hanc rem 
vim habuisse. 



§. 31. 

Artissime cum ea, quam adhuc tractavimus, materia cohae- 
ret quaerere quatenus verbum et partes declinabiles, substan- 
tivum scilicet, adiectivum, participium, imprimis quantum ad 
casuum rectionem sibi sint afTines. 

Proxime infinitivi naturam ad substantivum accedere cuique 
liquet. In lingua Graeca vero articulus quidem ei antecedit 
saepissime; attamen infinitivus in casuum rectione semper verbi 
naturam retinet. Gerundium Latinum, quod non est nisi infi- 
nitivus flexione instructus plerumque verbi casum eodem modo 
ac infinilivus Graecus a se pendentem facit; nonnumquam tamen 
illam formam omnino in substantivum abire videmus exempli 
causa: „exemplorum eligendi potestas (--= pot. electionis exempl.) 

Eorum adipiscendi causa. reliquorura siderum quae causa 

collocandi fuerit etc. Cf. F. Schulz gram. Latin. §. 419 In 
linguis italica, Hispanica, Lusitana, infinitivus articulo praeposito 
et substantivi et verbi nalurae particeps est licetque eodem 
iure dicere: „11 Jrapassar dcl ponte*' ac „11 trapassar el ponte.** 
Quantum denique ad patriam linguam nostro quidem tempore 
infinilivus antecedente vel arliculo vel adiectivo v^ praeposi- 
tione (exceptis „zu" et „um zu*') nonnisi genitivum permittit, 
dum in lingua medii aevi nonnumquam verbi natura praevalet 
Grimm. 4, 711). 

Parlicipium in linguis Graeca et Latina plerumque verbi 
casum regit. Sin invenimus conslructionem huiuscemodi; ut 
Eurip. Electra 335 ed. Nauck xa>a t' £|jlov ^upYJxsj o x exeivou 
Tsxtov" ea difl^ercntia inter „lx£ivov tsxwv" et quod nostro loco 
exstat: „ix£ivou tsxiuv" est, quod illic non nisi ad eum, qui 
semel fit aclum gignendi, spectatur, hic vero ad rationem per- 



40 



41 



^ 



1* 



petuam in quam genitor cum genito intrat, scilicet patris 
et filii. Simili modo se habent participia Latina temp. praes. 
aut genitivum ut substantiva (patiens doloris) aut casum 
verbi a se pendenlem facientia (patiens dolorem) De participio 
Graeco hoc quoque annotandum, illud rarius praeposito articulo 
generis neutrius ita substantivi naturam induere, ut genitivum 
regat, exempii causa: T6 opvi^oixsvov tyjc Yvcujxrp- ut nos „Das 
Drohende seiner Blicke etc." Ex aliis iinguis nihil habeo quod 
in comparationem vocem. Ceterum in participio natura subst. 
gen. neutr. clucet ex hac constructione Gailica, quae tamen 
fortassis sit inter a-a$ XsTOfxeva: „. . . . la providence a pour 
ainsi dire attache les piods de chaque homme a son sol natio- 
nal, par un aimant invincible. Chateaubr. gen. d. Christ. 
Parlicipia verbalia linguae Graecae aut omnino sunt naturae 
verbalis aut adiectivae, cui comparanda dupiex conslructio 
Latina: agendum est vigilias et agendae sunt vigiiiae etc. 

Adiectiva et substantiva raro verbi e\ quo orta sunt natu- 
ram retinent ut Soph. Antigone 38() 9o;t,xo,-, accusalivi et Aeschyl. 
Prometh. 613 6oTr,pa dativi casum regunt. In loco Promelhei 
vero: flupo; ?poToI; oo,r,{. opa; IIpop.r,^£a similis differentia inter 
hanc loculionem et alteram, quae usitatior foret: „t6v 'op ?po- 
toiji Sov^ 6pa? etc. mihi constituenda videtur, quam supra in 
ioco Euripidis prompsimus. 

Supinum quod vocatur Latinum est substantivi in „us" 
casus accusativus, is tamen omnino naturae verbalis. Audacis- 
sime vero apud Piautum a voce „curalio" (Quid tibi curatio 
est hanc rem) et apud Terentium a voce „auctor" (idne estis 
mihi auctores?) accusativi pendent. 

Ex adiectivis patriae hnguae in hanc disputationem cadunt 
ansichtig werden et gewahr werden in quibus verba „ansehen" 
et „gewahren" vim suam habent. Grimm. 4. p. 757. Quae denique 
Grimmius affert substantivorum cum accusativo constructionis 
exempla, haec valde dubia esse ipse fatetur. Qua vero causa 
adductus huius constructionis in lingua Anglica usum frequen- 
lissimum, praeternnserit non possum intelligere. Forma enim 
in „ing" a verbo deducta, si antecedente praepositione substan 



tivi loco est, casum verbi regit eodem modo quo Gerundium 
Latmum: „1 was recoiced at seeing him" 1 have always conside- 
red the press as the protector of our freedom , as a watchful 
guardian capable of uniting the weak against the encroachments 
of power." Sin illi formae antecedit articulus „the" gramma- 
lici quidem, ut genitivi signum „oP* sequatur, exigunt; sed vel 
optimi scriptores id non semper curant. 



t 



»'•5 



\' 



'M